Sihaḷa-Gantha-Saṅgaho là tuyển tập các tác phẩm Pāli có nguồn gốc Sri Lanka (Sihaḷa = Sư Tử Đảo, tên cổ của Sri Lanka). Đây là những văn bản phản ánh sự đóng góp đặc biệt của Sri Lanka cho văn hiến Pāli và Phật giáo Theravāda.
Tại sao Sri Lanka quan trọng trong văn hiến Pāli?
Sri Lanka là nơi Phật giáo Theravāda được truyền đến sớm nhất ngoài Ấn Độ, bởi Ngài Mahinda (con trai Vua Asoka) vào thế kỷ III TCN. Từ đó, Sri Lanka trở thành trung tâm bảo tồn và phát triển văn hiến Pāli:
• Thế kỷ I TCN: Tam Tạng lần đầu được ghi chép bằng văn tự tại Đại Tự Aluvihāra.
• Thế kỷ V: Ngài Buddhaghosa đến Sri Lanka viết Aṭṭhakathā và Visuddhimagga.
• Thế kỷ XII: Ngài Sāriputta và Moggallāna tiếp tục phát triển Ṭīkā và ngữ pháp.
Các tác phẩm tiêu biểu
Dīpavaṃsa và Mahāvaṃsa – Biên niên sử Pāli cổ đại của Sri Lanka (cũng nằm trong Vaṃsa-Gantha).
Sāratthadīpanī – Ṭīkā Tạng Luật của Ngài Sāriputta.
Moggallāna-byākaraṇa – Hệ thống ngữ pháp Pāli riêng của truyền thống Sri Lanka.
Dhammapada Aṭṭhakathā – Chú Giải Kinh Pháp Cú, chứa hàng trăm câu chuyện minh họa đầy cảm hứng.
Rasāvāhinī và Sāddhammaratānvaliya – Văn học Phật giáo Sri Lanka.
Sự tương tác văn hóa Sri Lanka – Myanmar
Văn hiến Pāli Sri Lanka và Myanmar có mối quan hệ chặt chẽ. Nhiều tác phẩm Sri Lanka được nghiên cứu và bình luận tại Myanmar, và ngược lại. Sự trao đổi này làm giàu cả hai truyền thống và giúp bảo tồn Giáo Pháp.
Di sản cho Phật giáo thế giới
Nhờ Sri Lanka, Tam Tạng Pāli được bảo tồn nguyên vẹn. Khi Phật giáo suy tàn tại Ấn Độ, chính Sri Lanka là nơi lưu giữ và phục hưng truyền thống Theravāda. Các nước như Myanmar, Thái Lan đều nhận truyền thừa từ Sri Lanka vào nhiều thời điểm lịch sử.
Ứng dụng thực tiễn
Du lịch hành hương: Hiểu văn hiến Sihaḷa giúp chuyến hành hương Sri Lanka thêm ý nghĩa.
Nghiên cứu so sánh: So sánh truyền thống Sri Lanka với Myanmar, Thái Lan.
Học Pāli: Truyền thống Sri Lanka có hệ thống ngữ pháp riêng (Moggallāna), bổ sung cho Kaccāyana.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao gọi là Sihaḷa?
Sihaḷa (Sư Tử) là tên gọi cổ của Sri Lanka trong văn hiến Pāli, xuất phát từ truyền thuyết về Vua Sīhabāhu.
Buddhaghosa có phải người Sri Lanka?
Ngài Buddhaghosa sinh tại Ấn Độ, nhưng đến Sri Lanka để tiếp cận các bản chú giải cổ bằng tiếng Sinhala, rồi dịch và biên soạn thành Aṭṭhakathā Pāli.
Truyền thống Theravāda Việt Nam có liên hệ với Sri Lanka?
Có. Phật giáo Theravāda Việt Nam (chủ yếu ở miền Nam và Khmer) nhận ảnh hưởng qua nhiều kênh, bao gồm cả truyền thừa từ Sri Lanka qua các nước Đông Nam Á.