Lead Story

ẤN ĐỘ · TIẾNG PĀLI TRONG ĐẠI HỌC

Tiếng Pāli được cấp một Trung tâm Xuất sắc cấp quốc gia, và câu hỏi đặt ra là: đặt ở đâu thì đúng chỗ?

Bhubaneswar — Ngày 03/10/2026, Vụ Giáo dục Đại học thuộc Bộ Giáo dục Ấn Độ thông báo đã phê duyệt việc thành lập năm Trung tâm Xuất sắc (Centre of Excellence) dành cho năm ngôn ngữ cổ điển, trong đó Trung tâm về tiếng Pāli cổ điển được giao cho Đại học Trung ương Odisha. Theo các bản tin, các trung tâm này có nhiệm vụ nghiên cứu học thuật, số hóa, bảo tồn và phổ biến di sản của những ngôn ngữ ấy. Gần một tháng sau, ngày 30/10, một bài đăng trên diễn đàn Discuss & Discover của SuttaCentral dẫn lại bản tin của Buddhistdoor Global, cho biết quyết định này đang vấp phải ý kiến không đồng tình từ giới nghiên cứu Pāli ở Ấn Độ.

Bối cảnh ngắn. Theo OrissaPOST, văn bản của Bộ (Office Memorandum) mang ngày 01/10/2026, do Vụ Giáo dục Đại học — Bộ phận Ngôn ngữ ban hành. Năm trung tâm được phân về năm cơ sở: tiếng Assam cổ điển tại Đại học Tezpur; tiếng Bengal cổ điển tại Đại học Visva-Bharati; tiếng Pāli cổ điển tại Đại học Trung ương Odisha; tiếng Prakrit cổ điển tại Đại học Trung ương Gujarat; tiếng Marathi cổ điển tại Deccan College Post Graduate and Research Institute, Pune.

Vì sao đáng chú ý. Với người đọc kinh điển, tin này đáng chú ý ở hai tầng. Tầng thứ nhất: tiếng Pāli đang được nhà nước xếp vào hạ tầng nghiên cứu ngôn ngữ cổ điển, với nhiệm vụ gồm cả số hóa — nghĩa là nếu trung tâm vận hành đúng mục tiêu, sản phẩm của nó sẽ là văn bản và dữ liệu, thứ mà người học Pāli ở bất kỳ đâu cũng dùng được. Tầng thứ hai, và đây mới là chỗ cuộc tranh luận chạm tới: một trung tâm ngôn ngữ cổ điển không chạy bằng quyết định hành chính, mà chạy bằng đội ngũ đọc được văn bản. Lập luận của phía phản đối không nhắm vào tiếng Pāli hay vào Odisha, mà nhắm vào một câu hỏi rất cụ thể — ai sẽ ngồi ở đó và đọc? Xin ghi rõ: cho đến nay chưa có phản hồi công khai nào từ Đại học Trung ương Odisha hay từ Bộ Giáo dục đối với các ý kiến này được ghi nhận trong các nguồn nói trên.

Nguồn: Free Press Journal / PTI, 04/10/2026; OrissaPOST, 04/10/2026; Discuss & Discover (SuttaCentral), 30/10/2026

Trong bản tin hôm nay

01 · Theravāda thế giới

Ấn Độ: xá-lợi Piprahwa bắt đầu kỳ cung thỉnh ba tuần tại Arunachal Pradesh, khởi đầu hôm nay · CẬP NHẬT MỚI

Chuyện gì đã xảy ra. Ngày 30/10/2026, bản tin của hãng PTI và thông cáo của Bộ Văn hóa Ấn Độ cho biết xá-lợi Đức Phật Thích-ca được cung thỉnh từ Bảo tàng Quốc gia ở New Delhi đến Arunachal Pradesh để tôn trí cho công chúng chiêm bái từ ngày 31/10 đến 21/11/2026. Lịch trình gồm ba điểm: tự viện Gaden Namgyal Lhatse (tu viện Tawang) từ 31/10 đến 07/11, với lễ khai mạc sáng 31/10 và một lễ nữa ngày 01/11 có Thủ hiến Pema Khandu làm khách chính; TGL Monastery (Lower Gompa) tại Bomdila từ 08/11 đến 13/11; và Golden Pagoda tại Namsai từ 14/11 đến 20/11. Ngày 21/11 xá-lợi được cung tống trở lại Bảo tàng Quốc gia. Bộ Văn hóa phối hợp với Chính quyền bang Arunachal Pradesh, Liên đoàn Phật giáo Quốc tế (International Buddhist Confederation) và Bảo tàng Quốc gia; Bộ Quốc phòng và Không quân Ấn Độ hỗ trợ phương tiện. Kèm theo kỳ cung thỉnh có triển lãm “Unearthing the Sacred Piprahwa” tại cả ba điểm và một hội thảo quốc tế tại Tawang ngày 02/11.

Một chỗ vênh cần ghi. Bản tin của PTI đăng trên ThePrint nói xá-lợi được tôn trí tại “Tawang Memorial” cho đến ngày 01/11, trong khi chính bài ấy ở đoạn khác, và bản tin dựa trên thông cáo của Bộ Văn hóa, đều ghi địa điểm là tu viện Tawang cho cả giai đoạn 31/10–07/11. Hai nguồn không tự giải quyết chỗ vênh này; bạn đọc có ý định đến chiêm bái nên theo thông báo tại chỗ.

Về phần xá-lợi. Theo bản tin dựa trên thông cáo, đây là xá-lợi Piprahwa, lấy tên theo địa điểm Piprahwa thuộc huyện Siddharthnagar, bang Uttar Pradesh ngày nay, nơi gắn với vùng Kapilavatthu cổ. Ngôi tháp tại đó được William Claxton Peppé khai quật năm 1898; các đợt khai quật của Cục Khảo cổ Ấn Độ từ 1971 đến 1977 do ông K. M. Srivastava phụ trách tìm thêm hai hộp đựng, chứa 12 và 10 mảnh xương, tổng cộng 22 mảnh. Trong số đó 20 mảnh hiện ở Bảo tàng Quốc gia, New Delhi và 2 mảnh ở Bảo tàng Ấn Độ, Kolkata.

Vì sao đáng chú ý. Bản tin ngày 29/10 của chúng tôi mới ghi nhận việc xá-lợi sẽ được cung thỉnh đến ba địa điểm ở Arunachal Pradesh; nay đã có lịch trình đầy đủ, nên đây là một diễn biến mới chứ không phải tin cũ nhắc lại. Điểm đáng lưu ý với bạn đọc Theravāda nằm ở điểm dừng thứ ba: Namsai là nơi cư trú của cộng đồng Tai Khamti theo truyền thống Theravāda ở Đông Bắc Ấn Độ, nên một kỳ cung thỉnh do nhà nước tổ chức đi qua cả tự viện theo truyền thống Tây Tạng lẫn tự viện Theravāda. Hội thảo ngày 02/11 cũng dự kiến có đại biểu từ Sri Lanka và Myanmar.

Nguồn: ThePrint / PTI, 30/10/2026; IBG News (dẫn thông cáo PIB), 30/10/2026; Arunachal Observer / PTI, 28/10/2026; số trước: Theravada Mỗi Ngày 29/10/2026

Sri Lanka: đại lễ 60 năm Hội đồng Tăng-già Phật giáo Thế giới chốt lịch 28/11–02/12 · CẬP NHẬT MỚI

Chuyện gì đã xảy ra. Theo Daily FT ngày 28/10/2026, công tác chuẩn bị cho lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Hội đồng Tăng-già Phật giáo Thế giới (World Buddhist Sangha Council) đã được rà soát tại Phủ Tổng thống ngày 26/10, với sự chủ trì của Hòa thượng Tiến sĩ Bodagama Chandima — Chủ tịch Ban Tổ chức, Hòa thượng Tiến sĩ Maitipe Wimalasara — Tổng Thư ký, và ông Nandika Sanath Kumanayake — Thư ký Tổng thống. Chương trình diễn ra từ 28/11 đến 02/12/2026; hội nghị khai mạc tại Viện Nghiên cứu Phật học Quốc tế Nagananda ở Kelaniya dưới sự bảo trợ của Tổng thống Anura Kumara Dissanayake, và một số hoạt động được tổ chức tại Anuradhapura và Kandy. Dự kiến có hơn 600 đại biểu, trong đó khoảng 250 người Sri Lanka ở nước ngoài và khoảng 250 vị tỳ-khưu Sri Lanka. Cuộc họp cũng thống nhất Hội đồng sẽ cúng dường 500.000 rupee cho mỗi chùa trong số 15 ngôi chùa bị hư hại do bão Ditwah, để góp phần trùng tu.

Vì sao đáng chú ý. Bản tin ngày 14/10 của chúng tôi đã ghi nhận việc Sri Lanka công bố chương trình năm ngày; điểm mới nằm ở chỗ nay đã có mốc ngày, địa điểm khai mạc, quy mô đại biểu và một quyết định cụ thể về cúng dường trùng tu. Một chi tiết đáng chú ý cho người theo dõi mối quan hệ giữa Tăng-già và nhà nước ở Sri Lanka: biên bản cuộc họp, theo tường thuật, có cả phần ghi nhận rằng đại biểu nước ngoài sẽ góp phần tăng nguồn thu ngoại tệ và quảng bá du lịch — tức một sự kiện của Tăng-già được đặt song song với mục tiêu kinh tế, điều không phải lúc nào cũng được nói ra thành văn.

Nguồn: Daily FT, 28/10/2026; số trước: Theravada Mỗi Ngày 14/10/2026

02 · Theravāda Việt Nam

Cà Mau: Đại lễ dâng y Kathina tại chùa Ghositaram, xã Hưng Hội

Chuyện gì đã xảy ra. Sáng 29/10/2026, chùa Ghositaram (còn gọi là chùa Cù Lao), xã Hưng Hội, tỉnh Cà Mau, tổ chức Đại lễ dâng y Kathina Phật lịch 2570 — Dương lịch 2026. Hòa thượng Hữu Hinh, trụ trì chùa Ghositaram, chủ trì buổi lễ; Hòa thượng Tăng Sa Vong, trụ trì chùa Buppharam (Cái Giá Chót), đến tham dự. Năm gia đình thí chủ tại xã Hưng Hội dâng y Kathina cùng các vật phẩm; buổi lễ có đoàn rước và nghi thức đi quanh chánh điện với y trên tay. Hòa thượng Hữu Hinh thuyết về ý nghĩa của việc dâng y trong Phật giáo Theravāda, gắn với hạnh bố thí và việc hộ trì chư Tăng tu tập sau mùa an cư, rồi trao giấy chứng nhận công đức cho các gia đình thí chủ. Bản tin không nêu số lượng Phật tử tham dự.

Vì sao đáng chú ý. Ghositaram là chùa của hệ phái Nam tông Khmer — xin lưu ý đây là hệ phái khác với Nam tông Kinh, dù cùng theo Theravāda. Chi tiết đáng đọc kỹ ở bản tin này là con số “năm gia đình thí chủ”: theo Luật tạng, Kaṭhina là một Tăng sự, tấm y được dâng lên Tăng chúng chứ không dâng cho một cá nhân nào, và sau đó chính Tăng chúng mới tác pháp giao tấm y ấy cho một vị tỳ-khưu để thọ Kaṭhina. Vì vậy việc nhiều gia đình cùng đứng tên một lễ dâng y không làm lễ ấy “chia nhỏ”: phía nhận vẫn là Tăng chúng của trú xứ đó. Bạn đọc muốn đối chiếu với quy định trong Luật tạng có thể xem loạt bài Lễ Dâng Y Kathina trên trang nhà.

Nguồn: Phật Giáo Bạc Liêu, 29/10/2026

03 · Tipiṭaka · Pāli · Buddhist Studies

“Niệm thân” là một thành ngữ đã mất nghĩa, hay là cách gọi gọn cả con đường?

Ngày 30/10/2026, trên diễn đàn Discuss & Discover của SuttaCentral, Tỳ-khưu Virāgo đặt một câu hỏi về chữ kāyagatāsati (niệm thân): phải chăng đây là cách nói gọn cho toàn bộ con đường tu tập, hay là một thành ngữ mà người đương thời Đức Phật hiểu ngay nhưng nay đã mất nghĩa? Bài viết dẫn hai hướng đọc. Tỳ-khưu Brahmali cho rằng chữ này rộng hơn phần quán thân trong bốn niệm xứ: nó bao gồm cả chánh tinh tấn, và “thân” ở đây là thân trong nghĩa thân thể có cảm giác, tức toàn bộ kinh nghiệm thân xác. Học giả Tse-fu Kuan thì cho rằng kāyagatā sati là một nguyên tắc hướng dẫn chung cho con đường giải thoát, không giới hạn ở các bài tập về thân được liệt kê trong kinh.

Người đăng nêu thêm một cứ liệu đáng chú ý: trong MN 38, một hành giả “chưa thiết lập niệm thân” được mô tả tu tập tuần tự cho đến tầng thiền thứ tư, và đến đó niệm thân mới được nói là “đã thiết lập”. Từ đó Tỳ-khưu Virāgo đề nghị rằng việc thiết lập niệm thân có thể là một tiến trình dần dần chứ không phải một điểm mốc duy nhất, và tạm hình dung chữ này gần với nghĩa “biết chính mình” — đồng thời nói rõ rằng không hàm ý có một cái ngã thật. Bài viết khép lại bằng một câu hỏi để mở: liệu các truyền thống Ấn Độ trước hoặc cùng thời Đức Phật có dùng thuật ngữ tương tự hay không. Tính đến lúc lên bài, chưa có phản hồi nào trong mục.

Thông tin này hữu ích gì cho người đọc kinh/nghiên cứu? Hai điểm. Thứ nhất, nó nhắc một phân biệt dễ bị gộp: kāyānupassanā (quán thân, một chi của bốn niệm xứ) và kāyagatāsati (niệm thân, có hẳn một bài kinh riêng là MN 119) không hiển nhiên là một, và bản dịch tiếng Việt thường dùng những chữ gần giống nhau cho cả hai. Thứ hai, cách đặt vấn đề ở đây là một mẫu phương pháp đáng học: khi nghi một chữ là thành ngữ, chỗ kiểm tra không nằm ở từ điển mà ở các khuôn câu nơi chữ ấy xuất hiện — như khuôn “chưa thiết lập / đã thiết lập” trong MN 38. Xin ghi rõ mức độ: đây là một câu hỏi đang để mở, không phải một kết luận học thuật.

Nguồn: Discuss & Discover (SuttaCentral), 30/10/2026; đoạn kinh dẫn chiếu: MN 119 Kāyagatāsatisutta, MN 38 Mahātaṇhāsaṅkhayasutta

Câu chuyện nguồn gốc của sikkhamānā được đem ra đối chiếu với chính văn bản Luật

Ngày 29/10/2026, cũng trên diễn đàn này, một thành viên nêu nghi vấn về một câu chuyện nguồn gốc rất hay được nhắc: theo một bài hỏi đáp trên trang BuddhaNet, giai đoạn học giới hai năm của sikkhamānā (thức-xoa-ma-na, nữ tu đang trong thời gian học giới) được đặt ra về sau, sau trường hợp một phụ nữ đã có gia đình xuất gia mà không biết mình đang mang thai; người học giới giữ sáu giới, và nếu phạm một giới thì phải tính lại hai năm từ đầu.

Người đăng đưa ra ba chỗ vướng. Thứ nhất, đoạn Luật tạng về trường hợp một phụ nữ đang mang thai xuất gia (Kd 20:25.1.1) đưa ra một quy định mang tính cho phép, và không nhắc đến chế định sikkhamānā như một biện pháp phòng ngừa. Thứ hai, nếu hai năm quan sát đã đủ để ngăn trường hợp ấy, thì lý do phải tính lại từ đầu mỗi khi phạm giới là không rõ. Thứ ba, nếu câu chuyện nguồn gốc đó đúng thì điều thứ sáu trong tám trọng pháp ở AN 8.51 không thể đúng, và ngược lại; người đăng cũng ghi nhận rằng bản song hành MA 116 khác AN 8.51 ở phần truyền giới bởi hai bộ Tăng và không nhắc đến sikkhamānā. Câu trả lời được đánh dấu là lời giải, do chính người đăng viết sau đó, dẫn công trình Bhikkhuni Vinaya Studies của Tỳ-khưu Sujato để nói rằng nguồn gốc của chế định này vốn không rõ ràng, và bản kể trên xuất hiện trong truyền thống của một bộ phái khác.

Thông tin này hữu ích gì cho người đọc kinh/nghiên cứu? Giá trị không nằm ở kết luận — vì kết luận ở đây là “chưa rõ” — mà nằm ở quy trình. Một câu chuyện nguồn gốc nghe rất hợp lý, được lặp lại trên nhiều trang phổ biến kiến thức, vẫn phải chịu ba phép thử: nó có nằm trong chính đoạn Luật mà nó giải thích không; nó có tự nhất quán không; và bản song hành ở bộ phái khác có kể giống không. Đây cũng là dịp để bạn đọc tiếng Việt lưu ý một điều kỹ thuật: ký hiệu dạng Kd 20 chỉ chương (khandhaka) trong Luật tạng, chứ không phải một bài kinh, nên khi tra cứu cần tìm đúng mục Luật tương ứng.

Nguồn: Discuss & Discover (SuttaCentral), 29/10/2026; đoạn kinh dẫn chiếu: AN 8.51 Mahāpajāpatigotamīsutta

04 · Khoá thiền & sự kiện

Ấn Độ — Kỳ cung thỉnh xá-lợi tại Arunachal Pradesh, 31/10 – 21/11/2026

• Tu viện Tawang (Gaden Namgyal Lhatse), huyện Tawang — 31/10 đến 07/11/2026; lễ khai mạc sáng 31/10, lễ ngày 01/11.
• TGL Monastery (Lower Gompa), Bomdila, huyện West Kameng — 08/11 đến 13/11/2026; lễ khai mạc chiều 08/11.
• Golden Pagoda, Namsai, huyện Namsai — 14/11 đến 20/11/2026; lễ khai mạc trưa 14/11.
• Hội thảo quốc tế “Buddhism: Dissemination in the Himalayan Region and Beyond”, Kalawangpo Convention Hall, Tawang — ngày 02/11/2026.

Chiêm bái mở cho công chúng, không ghi nhận yêu cầu đăng ký trước. Các mốc giờ và việc di chuyển, theo thông cáo, tuỳ thuộc điều kiện tác nghiệp, thời tiết và an ninh.

Nguồn: IBG News (dẫn thông cáo của Bộ Văn hóa Ấn Độ qua PIB), 30/10/2026

Sri Lanka — Đại lễ 60 năm Hội đồng Tăng-già Phật giáo Thế giới, 28/11 – 02/12/2026

Hội nghị khai mạc tại Viện Nghiên cứu Phật học Quốc tế Nagananda, Kelaniya; một số hoạt động tại Anuradhapura và Kandy. Dự kiến hơn 600 đại biểu. Bản tin không nêu đầu mối đăng ký cho người dự thính; đây là mốc lịch, không phải lời mời ghi danh.

Nguồn: Daily FT, 28/10/2026

Pāli hôm nay

MICRO-LESSON

nirutti

Cách đọc: ni-rut-ti — cả hai chữ i đều ngắn; tt là phụ âm đôi, phải ngân giữ một nhịp như trong chữ “rút tỉa” đọc liền, khiến âm tiết rut thành âm tiết nặng và nhận trọng âm.

Giải thích ngắn. Theo cách giải thích thường gặp trong các từ điển Pāli, nirutti gồm tiền tố nir- (ra, ra ngoài) ghép với căn vac “nói” ở dạng -utti. Nghĩa gốc vì vậy rất cụ thể: cái được nói ra, cách phát biểu thành lời. Từ nghĩa gốc ấy chữ này chẻ sang hai hướng dùng mà người đọc kinh sẽ gặp cả hai: một là cách gọi tên quen dùng ở một địa phương, hai là việc giải nghĩa một chữ — tức phần việc mà ngày nay ta gọi là từ nguyên học.

Câu kinh thật

Dịch Việt. “Chớ cố chấp vào cách gọi tên của một địa phương, chớ đi quá tên gọi thông dụng.”

Từng chữ

Một điểm ngữ pháp

Hãy nhìn nirutti đổi dạng ngay trong cùng một bài kinh. Thân từ nữ tính tận cùng -i có một bộ đuôi riêng, khác hẳn thân -a nam tính mà người mới học quen mắt: chủ cách số ít là nirutti, đối cách số ít là niruttiṁ (thấy ở mn139:3.9), còn một dạng duy nhất niruttiyā gánh chung bốn chức năng — công cụ cách, chỉ định cách, sở thuộc cách và định sở cách (thấy ở mn139:12.3 trong janapadaniruttiyā ca abhiniveso). Mẹo đọc: gặp -iyā ở một danh từ nữ tính thân -i, đừng vội quy về một cách cụ thể; hãy để mối quan hệ cú pháp trong câu quyết định. Ở ví dụ vừa dẫn, niruttiyā đứng cạnh danh từ abhiniveso nên đọc là sở thuộc cách: “sự cố chấp vào cách gọi tên”.

Ba từ liên quan

• niruttipaṭisambhidā — một trong bốn tuệ phân tích. Trong AN 4.172 Vibhattisutta, Tôn giả Sāriputta nói ngài chứng đạt bốn tuệ ấy nửa tháng sau khi thọ cụ túc giới: atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā và paṭibhānapaṭisambhidā.
• samaññā — tên gọi, cách gọi thông dụng; chữ đi cặp với nirutti ngay trong câu kinh trên.
• abhinivesa — sự bám chặt, sự cố chấp; danh từ cùng gốc với động từ abhiniveseyya trong câu, và là chữ nói lên thái độ mà câu kinh khuyên tránh.

Giá trị khi đọc kinh

Biết chữ nirutti giúp bạn đọc nhận ra rằng kinh điển Pāli có hẳn một chỗ dành cho vấn đề ngôn ngữ, chứ không chỉ nói về thiền và giới. Khi gặp niruttipaṭisambhidā trong danh sách bốn tuệ phân tích, bạn sẽ hiểu đó không phải “tài hùng biện” mà là khả năng nắm vững chữ nghĩa và cách diễn đạt. Và khi gặp janapadanirutti, bạn biết mình đang ở trong một đoạn bàn về cách dùng từ, nơi Đức Phật đưa ra một nguyên tắc rất thực tế thay vì một quy định cứng.

Liên hệ thực tế

Nguyên tắc trong câu kinh có hai vế và phải giữ cả hai mới đủ: đừng cố chấp rằng cách gọi ở quê mình mới đúng, nhưng cũng đừng đi quá tên gọi mà mọi người đang dùng. Đây chính là chỗ mà tin chính hôm nay chạm tới từ một hướng khác: một cuộc tranh luận về việc đặt trung tâm nghiên cứu tiếng Pāli ở đâu, xét cho cùng, cũng là tranh luận về việc ai được quyền gọi tên và quy ước nào được nhận. Với người học Pāli, vế thứ hai còn có một ứng dụng rất gần: khi đọc một bản dịch tiếng Việt dùng chữ khác với chữ mình quen, hãy kiểm chữ Pāli gốc trước khi kết luận bản nào sai.

Một câu Pāli cần nhớ hôm nay

Điều cần nhớ

Hai vế sau của bài kệ đưa ra tiêu chuẩn thay thế: người an ổn, không oán, không sợ — người ấy mới được gọi là bậc trí. Kệ 259 kế tiếp lặp lại cùng khuôn ấy cho chữ “người giữ pháp”: không phải vì tụng nhiều, mà vì tuy nghe ít mà thấy pháp ngay nơi thân và không buông lơi. Bài kệ không chê việc học hay việc nói; nó chỉ nói rằng khối lượng lời không tự nó làm nên tiêu chuẩn.

Tóm tắt hôm nay

• Tiếng Pāli được nhà nước Ấn Độ cấp một trung tâm nghiên cứu cấp quốc gia, và tranh luận nổ ra không phải về ngôn ngữ mà về nơi đặt: một trung tâm cần trước hết một đội ngũ đọc được văn bản.
• Xá-lợi Piprahwa rời Bảo tàng Quốc gia để đi ba tự viện ở Arunachal Pradesh trong ba tuần, trong đó điểm cuối là một tự viện Theravāda của cộng đồng Tai Khamti.
• Sri Lanka chốt lịch 28/11–02/12 cho đại lễ 60 năm Hội đồng Tăng-già Phật giáo Thế giới, kèm quyết định cúng dường trùng tu 15 ngôi chùa bị bão.
• Tại Cà Mau, chùa Ghositaram làm lễ dâng y Kathina với năm gia đình thí chủ — một dịp để nhắc rằng phía nhận y trong Luật tạng luôn là Tăng chúng, không phải cá nhân.
• Về Pāli: nirutti là cách nói, cách gọi tên; và danh từ nữ tính thân -i dùng chung một dạng -iyā cho bốn cách khác nhau.