Mahinda – Sứ Giả Vĩ Đại Đưa Phật Giáo Theravāda Đến Sri Lanka
Arahant Mahinda là một trong những nhân vật quan trọng nhất trong lịch sử Phật giáo Theravāda – người đã mang giáo pháp Đức Phật từ Ấn Độ đến Sri Lanka vào thế kỷ III trước Công nguyên, mở đầu cho hơn 2.300 năm Phật giáo liên tục tại hòn đảo này. Con trai (hoặc cháu trai, tùy nguồn) của hoàng đế Asoka (A-dục Vương) – vị vua hộ pháp vĩ đại nhất lịch sử Phật giáo – Mahinda đã từ bỏ cuộc sống hoàng gia để xuất gia và trở thành vị A-la-hán, sau đó dẫn đầu phái đoàn truyền giáo đến Sri Lanka theo quyết định của Đại hội Kết tập Kinh điển lần thứ ba.
Bối Cảnh Lịch Sử: Hoàng Đế Asoka và Đại Hội Kết Tập Lần Thứ Ba
Sau khi cải đạo sang Phật giáo vì hối hận về cuộc chiến đẫm máu tại Kalinga, hoàng đế Asoka trở thành người bảo trợ nhiệt thành nhất của Phật giáo. Ngài tổ chức Đại hội Kết tập Kinh điển lần thứ ba tại Pāṭaliputra (Hoa Thị Thành) khoảng năm 250 trước Công nguyên, dưới sự chủ trì của ngài Moggaliputta Tissa. Tại đại hội này, Tam Tạng Pāli được xác lập và quyết định gửi chín phái đoàn truyền giáo đến chín vùng đất khác nhau.
Phái đoàn quan trọng nhất được gửi đến Laṅkā (Sri Lanka), do Arahant Mahinda dẫn đầu, cùng với bốn vị tỳ-kheo khác: Iṭṭhiya, Uttiya, Sambala, Bhaddasāla, và một sa-di tên Sumana. Theo Mahāvaṃsa (Đại Sử), Mahinda khi đó khoảng 32 tuổi, đã đắc quả A-la-hán và thông thạo toàn bộ Tam Tạng Pāli – một vị thầy hoàn hảo cho sứ mệnh truyền bá Chánh Pháp.
Cuộc Gặp Gỡ Lịch Sử Tại Mihintale
Theo Mahāvaṃsa, Mahinda và phái đoàn đến Sri Lanka bằng thần thông, hạ cánh trên đỉnh núi Missaka (nay là Mihintale), cách kinh đô Anurādhapura khoảng 12 km về phía đông. Vua Devānaṃpiyatissa đang đi săn nai trên núi thì gặp Mahinda. Vị A-la-hán thử trí tuệ của nhà vua bằng một loạt câu hỏi logic về cây xoài, và khi thấy vua có khả năng suy luận tốt, ngài bắt đầu thuyết giảng Cūḷahatthipadopama Sutta (Kinh Dấu Chân Voi Nhỏ).
Vua Devānaṃpiyatissa và đoàn tùy tùng đã phát tâm quy y Tam Bảo ngay tại chỗ. Sự kiện này đánh dấu sự khởi đầu chính thức của Phật giáo tại Sri Lanka – và Mihintale trở thành thánh địa thiêng liêng nhất trong lịch sử Phật giáo Sri Lanka, được hàng triệu Phật tử hành hương mỗi năm vào dịp lễ Poson (tháng Sáu).
Sự Nghiệp Hoằng Pháp Tại Sri Lanka
Sau cuộc gặp gỡ tại Mihintale, Mahinda đến Anurādhapura và được vua Devānaṃpiyatissa cung thỉnh ở tại khu vườn Mahāmeghavana – nơi sau này trở thành Mahāvihāra, tu viện trung tâm của Phật giáo Theravāda trong hơn một nghìn năm. Mahinda thuyết giảng nhiều bài kinh, trong đó có Petavatthu (Chuyện Ngạ Quỷ) và Vimānavatthu (Chuyện Thiên Cung) để minh họa giáo lý nghiệp báo cho người dân Sri Lanka.
Điều đặc biệt là Mahinda không chỉ truyền bá giáo pháp mà còn thiết lập toàn bộ hệ thống Tăng đoàn tại Sri Lanka. Ngài tổ chức lễ xuất gia cho nhiều thanh niên Sinhalese, xác lập sīmā (ranh giới thọ giới) và truyền dạy Vinaya – đảm bảo dòng truyền thừa giới luật liên tục từ thời Đức Phật. Dòng truyền thừa này vẫn được duy trì tại Sri Lanka cho đến ngày nay.
Saṅghamittā – Em Gái Mahinda và Cây Bồ Đề Thiêng
Khi Phật giáo phát triển mạnh tại Sri Lanka, nhiều phụ nữ hoàng gia và thường dân muốn xuất gia. Tuy nhiên, theo Vinaya, tỳ-kheo-ni chỉ có thể thọ giới từ tỳ-kheo-ni, nên Mahinda thỉnh cầu em gái mình – Bhikkhunī Saṅghamittā, cũng là một vị A-la-hán – đến Sri Lanka. Saṅghamittā mang theo một nhánh cây Bồ Đề (Bodhi Tree) từ Bodh Gayā – nơi Đức Phật giác ngộ – được trồng tại Anurādhapura.
Cây Bồ Đề Anurādhapura (Jaya Sri Maha Bodhi) là cây có lịch sử ghi chép liên tục lâu đời nhất thế giới – hơn 2.300 năm – và vẫn sống khỏe mạnh đến ngày nay. Đây là biểu tượng thiêng liêng nhất của Phật giáo Sri Lanka và là điểm hành hương quan trọng nhất của Phật tử toàn cầu.
Di Sản và Ảnh Hưởng Lâu Dài
Di sản của Mahinda vượt xa Sri Lanka. Nhờ sứ mệnh của ngài, Sri Lanka trở thành “thành trì” bảo tồn Tam Tạng Pāli nguyên vẹn nhất. Khi Phật giáo suy tàn tại Ấn Độ do sự xâm lược của Hồi giáo và sự phục hưng của Ấn Độ giáo, Sri Lanka trở thành nơi lưu giữ duy nhất truyền thống Theravāda nguyên thủy. Từ Sri Lanka, Theravāda được truyền sang Myanmar, Thái Lan, Campuchia và Lào – tạo nên bản đồ Phật giáo Theravāda mà chúng ta biết ngày nay.
Mahinda cũng được ghi nhận là người đặt nền móng cho việc ghi chép Tam Tạng bằng chữ viết. Dù thời ngài, kinh điển vẫn được truyền miệng, nhưng hệ thống giáo dục tu viện mà ngài thiết lập đã dẫn đến việc ghi chép Tam Tạng Pāli bằng chữ viết lần đầu tiên tại Sri Lanka vào thế kỷ I trước Công nguyên – sự kiện mang tính bước ngoặt trong lịch sử Phật giáo.
Câu Hỏi Thường Gặp
Mahinda có thực sự là con trai Asoka không? Mahāvaṃsa và Dīpavaṃsa ghi Mahinda là con trai Asoka. Một số sử liệu Ấn Độ lại ghi ngài là em trai hoặc cháu trai. Đa số học giả Theravāda chấp nhận mối quan hệ cha-con, dù chi tiết chính xác vẫn còn tranh luận.
Tại sao Mihintale quan trọng? Mihintale (Missaka Pabbata) là nơi Mahinda gặp vua Devānaṃpiyatissa và thuyết pháp lần đầu tiên tại Sri Lanka. Đây được coi là “cái nôi” của Phật giáo Sri Lanka. Lễ hội Poson vào tháng Sáu kỷ niệm sự kiện này với hàng triệu người hành hương.
Dòng truyền thừa từ Mahinda còn tồn tại không? Dòng truyền thừa tỳ-kheo (bhikkhu) liên tục từ thời Mahinda tại Sri Lanka đã bị gián đoạn nhiều lần do chiến tranh và suy thoái, nhưng luôn được khôi phục từ Myanmar hoặc Thái Lan. Dòng truyền thừa tỳ-kheo-ni từ Saṅghamittā đã bị gián đoạn từ thế kỷ XI và chỉ mới được phục hồi gần đây.
Tài Liệu Tham Khảo
Để tìm hiểu thêm về Mahinda và lịch sử Phật giáo Sri Lanka: SuttaCentral – kinh điển Pāli nguyên bản; Access to Insight – tài liệu lịch sử Phật giáo Theravāda; và Wikipedia – Mahinda – tổng quan học thuật về cuộc đời và sứ mệnh.