Kinh Mahāgovinda (Mahāgovindasutta, DN 19) kể câu chuyện tiền thân của Đức Phật khi Ngài là vị Đại Điển Tôn (Mahāgovinda), quan đại thần trông coi việc nước, người đã gặp Phạm Thiên Sanaṅkumāra và dẫn dắt nhiều người tái sinh cõi Phạm Thiên. Điểm kết của bài kinh: con đường đó tốt, nhưng chỉ đưa đến cõi Phạm Thiên; chỉ Bát Chánh Đạo mới đưa đến Niết-bàn.
Đây là một trong những bài kinh hiếm hoi mà Đức Phật tự đặt con đường tu của chính mình trong quá khứ bên cạnh con đường Ngài dạy hiện tại, để chỉ ra sự khác biệt.
1. Hồ sơ bài kinh
- Số kinh: DN 19, Mahāvagga (Đại Phẩm) của Trường Bộ
- Địa điểm: núi Linh Thứu (Gijjhakūṭa), gần Rājagaha
- Người thuật chuyện: càn-thát-bà Pañcasikha, kể lại điều nghe từ chư thiên Ba Mươi Ba
- Nhân vật trong chuyện: vua Disampati, hoàng tử Reṇu, thanh niên Jotipāla (về sau là Đại Điển Tôn), Phạm Thiên Sanaṅkumāra
- Chủ đề: tám lời tán thán Đức Phật, con đường đến cõi Phạm Thiên, giới hạn của con đường ấy
2. Diễn biến bài kinh
Pañcasikha mang tin từ cõi trời
Vào một đêm khuya, càn-thát-bà Pañcasikha đến núi Linh Thứu, ánh sáng của vị ấy chiếu khắp núi, và xin kể lại những gì đã nghe từ chư thiên Ba Mươi Ba (DN 19:1.3–4). Tại hội chư thiên, Thiên chủ Sakka nêu tám lời tán thán chân thật về Đức Phật (DN 19:4.2–4). Rồi Phạm Thiên Sanaṅkumāra xuất hiện và kể câu chuyện về vị Đại Điển Tôn.
Chia đất làm bảy phần
Ngày xưa có vua Disampati. Con vua là hoàng tử Reṇu; con của vị Điển Tôn là thanh niên Jotipāla. Reṇu, Jotipāla và sáu người thuộc dòng Sát-đế-lỵ là bạn thân (DN 19:29.1–5). Khi vị Điển Tôn qua đời, Jotipāla thay cha, giỏi hơn cả cha, nên được gọi là Đại Điển Tôn. Khi Reṇu lên ngôi, Đại Điển Tôn khéo chia vùng đất rộng lớn thành bảy phần đều nhau cho bảy vị vua (DN 19:34–36). Ngài điều hành công việc của bảy vương quốc và dạy bảy Bà-la-môn giàu có cùng nhiều học trò.
Lời hứa của hoàng tử và vai trò của người bạn
Chi tiết chia đất có một câu chuyện nhỏ phía sau. Khi vua Disampati còn tại vị, Đại Điển Tôn khuyên sáu người bạn Sát-đế-lỵ đến gặp hoàng tử Reṇu và nhắc tình bạn lâu năm. Hoàng tử hứa: “Trong vương quốc của ta, nếu không phải các bạn thì còn ai được hưng thịnh? Nếu ta lên ngôi, ta sẽ chia sẻ với các bạn” (DN 19:33.7–8). Về sau, khi vua Disampati băng hà và Reṇu được tôn lên ngôi, nhà vua mải hưởng thụ năm dục (DN 19:34.1–3). Đại Điển Tôn lại khuyên sáu người bạn đến nhắc lời hứa. Nhờ vậy việc chia đất được thực hiện.
Câu chuyện cho thấy phẩm chất của vị Bồ-tát khi còn làm quan: khéo léo, giữ chữ tín cho người khác, và biết dùng đúng lúc, đúng người để việc chung được thành. Đó là trí tuệ “lợi ích đời này” mà về sau chính ngài nói mình đã thành thạo. Nhưng như phần sau của kinh cho thấy, sự thành thạo việc đời chưa đủ để trả lời câu hỏi về đời sau.
Bốn tháng tu tâm bi để gặp Phạm Thiên
Có tiếng đồn rằng Đại Điển Tôn gặp Phạm Thiên trực tiếp, nhưng thật ra ngài chưa gặp. Ngài nghe các bậc trưởng lão nói: ai nhập thất bốn tháng mùa mưa và tu thiền về tâm bi (karuṇā) thì sẽ thấy Phạm Thiên (DN 19:38.8). Ngài xin phép bảy vị vua, các Bà-la-môn và bốn mươi người vợ, rồi nhập thất trong một hội trường mới dựng phía đông thành (DN 19:43.1). Hết bốn tháng, Phạm Thiên Sanaṅkumāra hiện ra.
Câu hỏi về lợi ích đời sau
Đại Điển Tôn tự nghĩ: việc lợi ích đời này thì ngài đã giỏi, người khác còn đến hỏi ngài. Vậy ngài hỏi về lợi ích của đời sau (DN 19:45.5–6). Phạm Thiên đáp bằng kệ:
Hitvā mamattaṃ manujesu brahme, ekodibhūto karuṇedhimutto; nirāmagandho virato methunasmā… (DN 19:45.12–14)
“Người nào giữa loài người từ bỏ sự chấp ‘của tôi’, sống nhất tâm, chuyên chú vào tâm bi, không còn mùi hôi, xa lìa dâm dục… đứng vững nơi ấy, tu tập như thế, người ấy đạt đến cõi Phạm Thiên bất tử.”
Đại Điển Tôn hiểu ba điều đầu: từ bỏ tài sản và quyến thuộc để xuất gia; sống nơi thanh vắng; rải tâm bi khắp các phương (DN 19:46.1–9). Nhưng ngài chưa hiểu “mùi hôi” (āmagandha) là gì. Phạm Thiên giải thích: sân hận, nói dối, lừa gạt, phản bội, keo kiệt, kiêu căng, ganh tị, tham muốn, bủn xỉn, làm hại người, tham, sân, mạn, si. Ai còn bị những điều ấy trói buộc thì không thoát được mùi hôi, hướng về địa ngục, bị ngăn khỏi cõi Phạm Thiên (DN 19:46.15–20).
Ngài nhận ra: “mùi hôi” ấy không dễ dập tắt khi còn sống tại gia (DN 19:46.21). Ngài quyết định xuất gia.
Từ bảy năm xuống bảy ngày
Ngài lần lượt báo với vua Reṇu, sáu vị vua, các Bà-la-môn và bốn mươi người vợ. Sáu vị vua xin ngài chờ bảy năm để cùng đi. Ngài đáp: bảy năm quá lâu. Họ giảm dần, cho đến một tuần. “Một tuần không quá lâu, tôi sẽ đợi” (DN 19:51.3–55.7). Khi ngài xuất gia, bảy vị vua, bảy Bà-la-môn cùng bảy trăm học trò, bốn mươi người vợ và rất đông người theo ngài (DN 19:58.2).
3. Lời tự thuật và giới hạn của con đường
Ai hiểu trọn lời dạy của Đại Điển Tôn thì sau khi chết tái sinh cõi Phạm Thiên; người hiểu một phần thì sinh vào các cõi trời thấp hơn (DN 19:60.2–4). Rồi Đức Phật nói với Pañcasikha:
“Chính Ta là Bà-la-môn Đại Điển Tôn thời ấy… Nhưng con đường phạm hạnh ấy không đưa đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn; nó chỉ đưa đến tái sinh cõi Phạm Thiên.” (DN 19:61.2–4)
Con đường đưa đến Niết-bàn là Bát Chánh Đạo, từ chánh kiến đến chánh định (DN 19:61.6–9). Ngài nói thêm: những ai theo lời Ngài dạy, có người chứng A-la-hán, có người Bất lai, Nhất lai, Nhập lưu (DN 19:62).
4. Năm từ Pāli cần nhớ
| Từ Pāli | Nghĩa | Trong kinh |
|---|---|---|
| mamatta | sự chấp “của tôi” | Điều kiện thứ nhất: từ bỏ |
| ekodibhūta | nhất tâm, sống một mình | Sống nơi thanh vắng |
| karuṇā | tâm bi | Pháp tu bốn tháng của Đại Điển Tôn |
| āmagandha | mùi hôi, thứ ô uế | Phiền não như sân, dối, ganh tị, tham… |
| brahmaloka | cõi Phạm Thiên | Đích của con đường cũ, chưa phải Niết-bàn |
5. Một điểm dễ hiểu sai
Hiểu lầm: tâm từ bi và các Phạm trú tự chúng đã là con đường giải thoát.
Theo kinh: tâm bi được tu rất sâu vẫn có thể chỉ dẫn đến cõi Phạm Thiên. Trong lời dạy của Đức Phật, các Phạm trú là pháp tu quý, nhưng cần đi cùng tuệ quán và toàn bộ Bát Chánh Đạo mới đưa đến Niết-bàn. Xem thêm Brahmavihāra – Tứ Phạm Trú và Kinh Tevijja (DN 13), nơi cũng bàn về con đường đến Phạm Thiên.
6. Ứng dụng trong đời sống
- Kiểm tra “mùi hôi” của tâm: danh sách của Phạm Thiên là một bảng tự soát rất thực tế: hôm nay mình có nói dối, ganh tị, keo kiệt hay làm hại ai không?
- Đừng trì hoãn điều thiện: bảy năm thì quá lâu, Đại Điển Tôn chỉ chấp nhận một tuần.
- Tốt chưa phải là đủ: con đường đưa đến cõi lành vẫn khác con đường đưa đến chấm dứt khổ.
7. Câu hỏi thường gặp
Kinh Mahāgovinda nói về điều gì?
Kinh kể tiền thân Đức Phật là Đại Điển Tôn, người tu tâm bi, gặp Phạm Thiên, xuất gia và dẫn nhiều người đến cõi Phạm Thiên; rồi Đức Phật chỉ ra rằng chỉ Bát Chánh Đạo mới đưa đến Niết-bàn.
“Mùi hôi” (āmagandha) trong kinh là gì?
Là các phiền não như sân, dối trá, lừa gạt, keo kiệt, kiêu mạn, ganh tị, tham, si, ngăn người ta đến cõi Phạm Thiên.
Đức Phật có phủ nhận con đường cũ của mình không?
Không phủ nhận giá trị của nó, nhưng nói rõ giới hạn: nó chỉ dẫn đến cõi Phạm Thiên, không dẫn đến Niết-bàn.
Một câu ghi nhớ
Tâm bi đưa người lên cõi Phạm Thiên; trí tuệ và Bát Chánh Đạo mới đưa người ra khỏi luân hồi.
Nguồn tham khảo
- Văn bản Pāli và bản dịch của Bhikkhu Sujato, SuttaCentral: https://suttacentral.net/dn19
- HT. Thích Minh Châu (dịch), Trường Bộ Kinh, kinh số 19: budsas.org
- Bài liên quan: Kinh Janavasabha (DN 18); Trường Bộ Kinh – Tổng quan