Paritta là gì? Trong truyền thống Theravāda, paritta (“sự che chở”, thường dịch là kinh hộ trì) là những bài kinh được tụng để bảo vệ người tụng và người nghe khỏi nguy hiểm, bệnh tật và các loài phi nhân. Khái niệm này không phải là phát minh của người đời sau: Tạng Luật đã có lời Đức Phật cho phép “làm paritta cho chính mình”, và Kinh Āṭānāṭiya gọi bài kệ của Tứ Thiên Vương là một “sự hộ vệ” (rakkhā).
Bài viết đọc bốn tầng nguồn trong bản VRI: Tạng Luật, Trường Bộ, Milindapañha và chú giải, để thấy truyền thống paritta hình thành ra sao và chính các văn bản ấy giới hạn sức mạnh của paritta thế nào.
1. Nghĩa của chữ paritta
Phụ chú giải Tạng Luật giải thích cụm attaparittaṃ kātuṃ là “làm paritta cho mình, để tự che chở” (attano parittāṇatthāya). Parittāṇa nghĩa là sự che chắn, bảo vệ. Như vậy, nghĩa gốc của paritta không chỉ một bài kinh cụ thể mà chỉ chức năng: lời nói được dùng như một tấm khiên. Về sau, chữ này được dùng cho chính các bài kinh làm chức năng ấy.
2. Tầng thứ nhất: Tạng Luật cho phép “làm paritta cho mình”
Cūḷavagga kể một tỳ-kheo bị rắn cắn chết. Đức Phật nói vị ấy đã không rải tâm từ đến bốn dòng rắn chúa, rồi cho phép:
“Anujānāmi, bhikkhave, imāni cattāri ahirājakulāni mettena cittena pharituṃ, attaguttiyā attarakkhāya attaparittaṃ kātuṃ.” (Vin Cūḷavagga, Khuddakavatthukkhandhaka, VRI đoạn 251)
“Này các tỳ-kheo, Ta cho phép rải tâm từ đến bốn dòng rắn chúa này, để tự bảo vệ, tự hộ trì, làm paritta cho chính mình.”
Sau đó là các bài kệ mà truyền thống gọi là Khandhaparitta. Điểm đáng chú ý: paritta trong Luật trước hết là một thực hành tâm từ, không phải một câu thần chú.
3. Tầng thứ hai: Kinh Āṭānāṭiya (DN 32)
Trong DN 32, Thiên vương Vessavaṇa trình lên Đức Phật một bài kệ để bảo vệ tăng ni khỏi các dạ-xoa không có niềm tin. Hôm sau, Đức Phật thuật lại cho chư tỳ-kheo và dạy học thuộc:
“Uggaṇhātha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ. Pariyāpuṇātha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ. Dhāretha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ.” (DN 32)
“Này các tỳ-kheo, hãy học, hãy thuộc lòng, hãy ghi nhớ sự hộ vệ Āṭānāṭiya.”
Kinh nói rõ mục đích: guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāya, để che chở, hộ vệ, không bị hại và sống an ổn, cho cả bốn chúng tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ. Xem thêm bài Āṭānāṭiya Sutta (DN 32).
4. Tầng thứ ba: Milindapañha và bảy paritta
Milindapañha là nơi sớm nhất trong kho VRI mà chúng tôi tìm thấy một danh sách paritta. Trong phần Maccupāsamuttipañha (câu hỏi về thoát khỏi lưới tử thần), vua Milinda nêu một mâu thuẫn:
“Puna bhagavatā parittā ca uddiṭṭhā. Seyyathidaṃ, ratanasuttaṃ mettasuttaṃ khandhaparittaṃ moraparittaṃ dhajaggaparittaṃ āṭānāṭiyaparittaṃ aṅgulimālaparittaṃ.” (Milindapañha, Maccupāsamuttipañha)
“Mặt khác, Thế Tôn đã chỉ dạy các paritta, đó là: Ratana Sutta, Metta Sutta, Khandha Paritta, Mora Paritta, Dhajagga Paritta, Āṭānāṭiya Paritta, Aṅgulimāla Paritta.”
Mâu thuẫn là: Thế Tôn cũng dạy rằng dù ở trên không trung hay giữa biển, trong lâu đài hay hang núi, không ai thoát được lưới tử thần (maccupāsa); vậy tụng paritta để làm gì? Ngài Nāgasena trả lời paritta chỉ có tác dụng với người còn thọ mạng, đang tuổi sung sức, không bị nghiệp chướng ngăn. Người hết tuổi thọ thì không phương thuốc hay paritta nào giữ được, như cây đã chết khô thì tưới nghìn bình nước cũng không xanh lại.
Để chứng minh paritta không vô ích, Ngài Nāgasena so sánh với thầy thuốc: thuốc chữa được bệnh thì paritta cũng vậy. Ngài nói khi các paritta được tụng, tiếng tụng vang lên, người tụng khô lưỡi, mỏi cổ, và:
“Tena tesaṃ pavattena sabbe byādhayo vūpasamanti, sabbā ītiyo apagacchantīti.” (Milindapañha)
“Nhờ việc tụng ấy, mọi bệnh tật lắng xuống, mọi tai ương đều qua đi.”
Ngài còn dẫn chuyện con công có làm paritta thì suốt bảy trăm năm thợ săn không đặt được bẫy, hôm nào không làm thì bị bắt ngay hôm ấy.
Ngài Nāgasena nêu tiếp ba trường hợp paritta không che chở:
“Tīhi, mahārāja, kāraṇehi parittaṃ na rakkhati kammāvaraṇena, kilesāvaraṇena, asaddahanatāya.” (Milindapañha)
“Tâu đại vương, paritta không che chở vì ba lý do: do nghiệp chướng, do phiền não chướng, và do không có niềm tin.”
Ví dụ đi kèm rất đời thường: người mẹ nuôi con chu đáo, nhưng nếu đứa con lớn lên gây gổ, đánh người, bị bắt đem đến quan, thì mẹ cũng không che được. Paritta che chở người được che chở, nhưng người ấy có thể tự làm mất sự che chở bằng hành động của mình.
5. Tầng thứ tư: chú giải hướng dẫn cách tụng
Chú giải Trường Bộ (Sumaṅgalavilāsinī) ở cuối phần giải DN 32 có một đoạn gần như “quy trình thực hành”:
“Paṭhamameva hi āṭānāṭiyasuttaṃ na bhaṇitabbaṃ, mettasuttaṃ dhajaggasuttaṃ ratanasuttanti imāni sattāhaṃ bhaṇitabbāni.” (Sumaṅgalavilāsinī, chú giải DN 32)
“Không nên tụng Āṭānāṭiya ngay từ đầu; nên tụng Metta Sutta, Dhajagga Sutta, Ratana Sutta trong bảy ngày.”
Nếu phi nhân không buông tha thì mới tụng Āṭānāṭiya. Chú giải dặn vị tỳ-kheo tụng không ăn bột, không ăn thịt, không ở nghĩa địa, và chỗ tụng phải được quét dọn sạch, trải chỗ ngồi thanh tịnh. Các chú giải cũng dùng khái niệm “cõi uy lực” (āṇākhetta) của chư Phật: một trăm nghìn koṭi thế giới, nơi uy lực của các paritta như Āṭānāṭiya, Mora, Dhajagga, Ratana có hiệu lực.
6. Từ danh sách đến tuyển tập
Từ các nguồn trên có thể thấy một quá trình: Tạng Luật và kinh có những bài được dùng để che chở; Milindapañha gom lại thành danh sách bảy bài; chú giải đặt ra thứ tự và nghi thức. Về sau, ở Sri Lanka hình thành tuyển tập Catubhāṇavāra (“Bốn phần tụng”), mà Tỳ-khưu Ānandajoti gọi là tuyển tập kinh Phật được biết đến nhiều nhất ở Sri Lanka. Gandhavaṃsa có nhắc đến một bản “chú giải Catubhāṇavāra” (catubhāṇavārassa aṭṭhakathā), cho thấy tuyển tập này đã đủ quan trọng để được chú giải. Chúng tôi chưa xác minh được niên đại hình thành chính xác của tuyển tập.
Song song, nhiều bài kệ hộ trì được soạn thêm ngoài Tam Tạng, như Jayamaṅgala Aṭṭhagāthā hay bản kệ Bojjhaṅga Paritta. Khi tụng, nên biết bài nào là kinh, bài nào là sáng tác về sau.
Năm từ Pāli cần nhớ
| Từ Pāli | Nghĩa | Nguồn |
|---|---|---|
| paritta | sự che chở, kinh hộ trì | Vin Cūḷavagga, Milindapañha |
| rakkhā | sự hộ vệ | DN 32 |
| kammāvaraṇa | nghiệp chướng | Milindapañha |
| asaddahanatā | sự không tin | Milindapañha |
| āṇākhetta | cõi uy lực của chư Phật | chú giải |
Một điểm dễ hiểu sai
Nhiều người xem paritta như bùa hộ mệnh, cứ nghe tụng là an toàn. Chính Milindapañha, văn bản sớm nhất trong kho VRI mà chúng tôi thấy có danh sách paritta, đã bác bỏ cách hiểu này: paritta không cứu được người hết tuổi thọ, và không che chở người có nghiệp chướng, phiền não chướng hay không có niềm tin. Tạng Luật cũng cho thấy paritta ở đó gắn với việc tự mình rải tâm từ. Paritta có giá trị nhất khi người tụng hiểu và sống theo nội dung bài tụng.
Ứng dụng trong đời sống
- Học nghĩa trước khi tụng: bài Pāli trong tụng kinh hàng ngày giúp hiểu các bài quen thuộc.
- Bắt đầu với các bài có trong Tam Tạng: Ratana Sutta và Metta Sutta đều nằm trong Khuddakapāṭha.
- Làm như Tạng Luật dạy: trước khi vào rừng hay nơi nguy hiểm, rải tâm từ đến mọi loài, không chỉ đọc chữ.
- Giữ thái độ đúng: tụng paritta không thay cho việc khám bệnh. Chính Milindapañha đặt paritta ngang hàng với thuốc, không thay thuốc.
Ba câu hỏi ôn tập
- Paritta trong Tạng Luật (Cūḷavagga) được dạy trong hoàn cảnh nào?
- Milindapañha liệt kê những paritta nào?
- Theo Ngài Nāgasena, ba lý do khiến paritta không che chở là gì?
Đáp án: (1) Sau khi một tỳ-kheo bị rắn cắn chết; Đức Phật cho phép rải tâm từ đến bốn dòng rắn chúa để làm paritta cho mình. (2) Ratana Sutta, Metta Sutta, Khandha Paritta, Mora Paritta, Dhajagga Paritta, Āṭānāṭiya Paritta, Aṅgulimāla Paritta. (3) Nghiệp chướng, phiền não chướng và không có niềm tin.
Câu hỏi thường gặp
Paritta có phải chỉ dành cho người xuất gia?
Không. DN 32 nói sự hộ vệ Āṭānāṭiya dành cho cả tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ và nữ cư sĩ. Ngày nay người tại gia vẫn tụng các bài paritta, và thường thỉnh chư tăng tụng trong các dịp quan trọng.
Vì sao chú giải dặn không tụng Āṭānāṭiya ngay từ đầu?
Chú giải chỉ dặn tụng Metta, Dhajagga, Ratana trước trong bảy ngày, và chỉ dùng Āṭānāṭiya nếu chưa hiệu quả; chú giải không nêu lý do trực tiếp cho thứ tự này. Đây là hướng dẫn thực hành của chú giải, không có trong kinh.
Một câu ghi nhớ
“Paritta không che chở vì ba lý do: nghiệp chướng, phiền não chướng, và không có niềm tin.” (Milindapañha)
Nguồn tham khảo
- Cūḷavagga, Khuddakavatthukkhandhaka, bản VRI: vin02m3.mul4.xml (đoạn 251)
- DN 32 Āṭānāṭiya Sutta: SuttaCentral DN 32; bản VRI s0103m.mul8.xml
- Milindapañha, Maccupāsamuttipañha, bản VRI: s0518m.nrf2.xml
- Sumaṅgalavilāsinī, chú giải DN 32, bản VRI: s0103a.att8.xml
- Ānandajoti Bhikkhu, giới thiệu Catubhāṇavārapāḷi: ancient-buddhist-texts.net