Đại Kinh Sư Tử Hống (Mahāsīhanādasutta, MN 12) là lời Đức Thế Tôn đáp lại sự phỉ báng của Sunakkhatta ở Vesālī: Ngài trình bày mười Như Lai lực, bốn vô sở úy, tám hội chúng, bốn loài sinh, năm cõi cùng những năm khổ hạnh của chính Ngài. Phần 1 này đặt nguyên văn Pāli bản Chaṭṭha Saṅgāyana (VRI) song song với bản dịch tiếng Việt và tiếng Anh sát chữ cho §146–152, kèm chú thích ngữ pháp và thuật ngữ cho người học Pāli.
Hồ sơ bản văn
Tạng: Sutta Piṭaka › Majjhimanikāya › Mūlapaṇṇāsapāḷi › 2. Sīhanādavagga › 12. Mahāsīhanādasutta
Nơi thuyết: Vesālī, khu rừng ở phía tây, ngoài thành
Người thuyết: Đức Thế Tôn
Người nghe / nhân vật: Tôn giả Sāriputta; Sunakkhatta, người con dòng Licchavī (người phỉ báng); Tôn giả Nāgasamāla (ở cuối kinh)
Bản Pāli: Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka, Vipassana Research Institute (tipitaka.org), đoạn §146–152 (Phần 1; trọn kinh gồm §146–162)
Bản dịch: Theravada.blog, dịch trực tiếp từ Pāli sang Việt và Anh, văn phong sát chữ
Tạng: Sutta Piṭaka › Majjhimanikāya › Mūlapaṇṇāsapāḷi › 2. Sīhanādavagga › 12. Mahāsīhanādasutta
Nơi thuyết: Vesālī, khu rừng ở phía tây, ngoài thành
Người thuyết: Đức Thế Tôn
Người nghe / nhân vật: Tôn giả Sāriputta; Sunakkhatta, người con dòng Licchavī (người phỉ báng); Tôn giả Nāgasamāla (ở cuối kinh)
Bản Pāli: Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka, Vipassana Research Institute (tipitaka.org), đoạn §146–152 (Phần 1; trọn kinh gồm §146–162)
Bản dịch: Theravada.blog, dịch trực tiếp từ Pāli sang Việt và Anh, văn phong sát chữ
Mục lục
Quy ước trình bày · §146 – Lời phỉ báng của Sunakkhatta · §147 – Muốn chê lại thành khen · §148 – Mười Như Lai lực · §149 – Không từ bỏ lời, tâm và kiến ấy · §150 – Bốn vô sở úy · §151 – Tám hội chúng · §152 – Bốn loài sinh · Thuật ngữ · Nguồn
Quy ước trình bày · §146 – Lời phỉ báng của Sunakkhatta · §147 – Muốn chê lại thành khen · §148 – Mười Như Lai lực · §149 – Không từ bỏ lời, tâm và kiến ấy · §150 – Bốn vô sở úy · §151 – Tám hội chúng · §152 – Bốn loài sinh · Thuật ngữ · Nguồn
Quy ước trình bày
- Mỗi hàng gồm ba ô: Pāli (nền kem, in nghiêng) · Tiếng Việt · English. Trên điện thoại, ba ô tự xếp dọc theo thứ tự đó.
- Số đoạn (§) theo bản VRI; ví dụ “MN 12 §148.3” là ý thứ ba trong đoạn 148. Bản VRI đánh số liên tục trong cả Mūlapaṇṇāsa, nên MN 12 gồm §146–162; Phần 1 này gồm §146–152. Dòng căn giữa là tiêu đề kinh của chính bản Pāli.
- Chữ nhỏ màu xám trong ngoặc vuông là dị bản do chính bản VRI ghi: sī. (Tích Lan), syā. (Thái), kaṃ. (Campuchia), pī. (PTS), ka. (bản khác).
- Ký hiệu tỉnh lược …pe… của bản Pāli (§148, §151) được giữ nguyên; bản Việt ghi “… (như trên)…”, bản Anh “… (and so on)…”. Các đoạn lặp lại đầy đủ trong nguồn đều được dịch đầy đủ.
- Dịch sát chữ: giữ trật tự và hình thái của câu Pāli, không thêm chữ diễn giải vào thân bản dịch (chữ trong ngoặc vuông [ ] ở bản dịch là phần ngầm hiểu). Phần giải thích đặt riêng trong các dòng Chú thích.
Bản văn song ngữ Pāli – Việt – Anh
Pāli (VRI)
Tiếng Việt
English
2. Mahāsīhanādasuttaṃ
2. Đại Kinh Sư Tử Hống
2. The Greater Discourse on the Lion’s Roar
§146 – Lời phỉ báng của Sunakkhatta ở Vesālī
146. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati bahinagare aparapure vanasaṇḍe.
146. Như vầy tôi nghe – một thời, Đức Thế Tôn trú tại Vesālī, ngoài thành, trong khu rừng ở phía tây thành.
146. Thus have I heard – on one occasion the Blessed One was dwelling at Vesālī, outside the city, in a grove to the west of the city.
Tena kho pana samayena sunakkhatto licchaviputto acirapakkanto hoti imasmā dhammavinayā.
Vào lúc bấy giờ, Sunakkhatta, người con dòng Licchavī, đã rời bỏ Pháp và Luật này không lâu.
Now at that time Sunakkhatta the Licchavi son had recently left this Dhamma and discipline.
So vesāliyaṃ parisati [parisatiṃ (sī. pī.)] evaṃ [etaṃ (pī. ka.)] vācaṃ bhāsati – ‘‘natthi samaṇassa gotamassa uttari [uttariṃ (pī.)] manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso.
Ông ấy nói lời như vầy giữa hội chúng ở Vesālī: “Sa-môn Gotama không có sự thù thắng của tri kiến xứng đáng bậc Thánh, vượt hơn pháp của loài người.
He was speaking these words in the assembly at Vesālī: “The ascetic Gotama has no distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones, surpassing the human state.
Takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ.
Sa-môn Gotama thuyết pháp được đập ra bằng suy luận, đi theo sự thẩm sát, do tự mình nghĩ ra.
The ascetic Gotama teaches a Dhamma hammered out by reasoning, following a course of investigation, self-devised.
Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’’ti.
Và pháp được ông ấy thuyết vì mục đích nào, thì pháp ấy dẫn người thực hành nó một cách chân chánh đến sự đoạn tận khổ.”
And for whatever purpose the Dhamma is taught by him, it leads the one who practises it rightly to the destruction of suffering.”
Atha kho āyasmā sāriputto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi.
Rồi Tôn giả Sāriputta, vào buổi sáng, đắp y, cầm bát và y, đi vào Vesālī để khất thực.
Then, in the morning, the venerable Sāriputta dressed, took his bowl and robe, and entered Vesālī for alms.
Assosi kho āyasmā sāriputto sunakkhattassa licchaviputtassa vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsamānassa – ‘‘natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso. Takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ. Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’’ti.
Tôn giả Sāriputta đã nghe Sunakkhatta, người con dòng Licchavī, đang nói lời như vầy giữa hội chúng ở Vesālī: “Sa-môn Gotama không có sự thù thắng của tri kiến xứng đáng bậc Thánh, vượt hơn pháp của loài người. Sa-môn Gotama thuyết pháp được đập ra bằng suy luận, đi theo sự thẩm sát, do tự mình nghĩ ra. Và pháp được ông ấy thuyết vì mục đích nào, thì pháp ấy dẫn người thực hành nó một cách chân chánh đến sự đoạn tận khổ.”
The venerable Sāriputta heard Sunakkhatta the Licchavi son speaking these words in the assembly at Vesālī: “The ascetic Gotama has no distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones, surpassing the human state. The ascetic Gotama teaches a Dhamma hammered out by reasoning, following a course of investigation, self-devised. And for whatever purpose the Dhamma is taught by him, it leads the one who practises it rightly to the destruction of suffering.”
Atha kho āyasmā sāriputto vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
Rồi Tôn giả Sāriputta, sau khi đi khất thực ở Vesālī, sau bữa ăn, khi đã trở về từ cuộc khất thực, đi đến chỗ Đức Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.
Then, having walked for alms in Vesālī, after the meal, on returning from his alms round, the venerable Sāriputta went to the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side.
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sunakkhatto, bhante, licchaviputto acirapakkanto imasmā dhammavinayā.
Ngồi xuống một bên, Tôn giả Sāriputta bạch Đức Thế Tôn điều này: “Bạch Thế Tôn, Sunakkhatta, người con dòng Licchavī, đã rời bỏ Pháp và Luật này không lâu.
Seated to one side, the venerable Sāriputta said this to the Blessed One: “Venerable sir, Sunakkhatta the Licchavi son has recently left this Dhamma and discipline.
So vesāliyaṃ parisati evaṃ vācaṃ bhāsati – ‘natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso. Takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ. Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’’’ti.
Ông ấy nói lời như vầy giữa hội chúng ở Vesālī: ‘Sa-môn Gotama không có sự thù thắng của tri kiến xứng đáng bậc Thánh, vượt hơn pháp của loài người. Sa-môn Gotama thuyết pháp được đập ra bằng suy luận, đi theo sự thẩm sát, do tự mình nghĩ ra. Và pháp được ông ấy thuyết vì mục đích nào, thì pháp ấy dẫn người thực hành nó một cách chân chánh đến sự đoạn tận khổ.’”
He is speaking these words in the assembly at Vesālī: ‘The ascetic Gotama has no distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones, surpassing the human state. The ascetic Gotama teaches a Dhamma hammered out by reasoning, following a course of investigation, self-devised. And for whatever purpose the Dhamma is taught by him, it leads the one who practises it rightly to the destruction of suffering.’”
Chú thích: Theo Pāthikasutta (DN 24), Sunakkhatta từ bỏ Đức Thế Tôn vì Ngài không thị hiện thần thông vượt người và không tuyên bố khởi nguyên của thế giới cho ông. Uttarimanussadhammā là xuất xứ cách (ablative): “vượt hơn pháp của loài người”, bổ nghĩa cho alamariyañāṇadassanaviseso (alaṃ-ariya-ñāṇadassana-visesa: sự thù thắng của tri kiến đủ xứng bậc Thánh). Takkapariyāhata = takka (suy luận) + pariyāhata (quá khứ phân từ của pari-ā-√han, “đập quanh, gò ra”); vīmaṃsānucarita “đi theo sự thẩm sát”; sayaṃpaṭibhāna “tự mình nghĩ ra”. Câu cuối (khvāssa = kho + assa) thực chất là một lời thừa nhận – vì thế ở §147 Đức Phật nói đó là lời tán thán. Dị bản: parisatiṃ (sī. pī.), etaṃ (pī. ka.), uttariṃ (pī.).
§147 – Muốn chê lại thành khen; không có cả sự suy diễn theo pháp
147. ‘‘Kodhano heso, sāriputta, sunakkhatto moghapuriso.
147. “Này Sāriputta, kẻ rồ dại Sunakkhatta ấy là người hay sân hận.
147. “Sāriputta, that misguided man Sunakkhatta is prone to anger.
Kodhā ca panassa esā vācā bhāsitā.
Và lời ấy được y nói ra là do sân hận.
And it was out of anger that he spoke those words.
‘Avaṇṇaṃ bhāsissāmī’ti kho, sāriputta, sunakkhatto moghapuriso vaṇṇaṃyeva tathāgatassa bhāsati.
‘Ta sẽ nói lời chê bai’ – [nghĩ vậy], này Sāriputta, kẻ rồ dại Sunakkhatta lại chỉ nói lời tán thán Như Lai.
‘I will speak in dispraise’ – [thinking thus], Sāriputta, the misguided man Sunakkhatta speaks only in praise of the Tathāgata.
Vaṇṇo heso, sāriputta, tathāgatassa yo evaṃ vadeyya – ‘yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti.
Này Sāriputta, đây chính là lời tán thán Như Lai, khi ai nói như vầy: ‘Và pháp được vị ấy thuyết vì mục đích nào, thì pháp ấy dẫn người thực hành nó một cách chân chánh đến sự đoạn tận khổ.’
For this is praise of the Tathāgata, Sāriputta, when someone would say: ‘And for whatever purpose the Dhamma is taught by him, it leads the one who practises it rightly to the destruction of suffering.’
‘‘Ayampi hi nāma, sāriputta, sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi, satthā devamanussānaṃ, buddho bhagavā’ti.
“Này Sāriputta, ngay cả sự suy diễn theo pháp này về Ta cũng sẽ không có nơi kẻ rồ dại Sunakkhatta: ‘Thế Tôn ấy là như vầy: bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.’
“Sāriputta, this misguided man Sunakkhatta will not have even this inference according to the Dhamma about me: ‘Thus too that Blessed One is an arahant, perfectly enlightened, accomplished in true knowledge and conduct, sublime, knower of worlds, unsurpassed leader of persons to be tamed, teacher of devas and humans, enlightened, blessed.’
‘‘Ayampi hi nāma, sāriputta, sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati – ‘itipi so bhagavā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṃ, tirobhāvaṃ; tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāno gacchati, seyyathāpi pathaviyaṃ; ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasati parimajjati; yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattetī’ti.
“Này Sāriputta, ngay cả sự suy diễn theo pháp này về Ta cũng sẽ không có nơi kẻ rồ dại Sunakkhatta: ‘Thế Tôn ấy là như vầy: Ngài trải nghiệm thần thông nhiều loại – là một, trở thành nhiều; là nhiều, trở thành một; hiện ra, biến mất; đi xuyên qua vách, xuyên qua tường, xuyên qua núi không bị vướng mắc, như trong hư không; làm việc trồi lên lặn xuống trong đất, như trong nước; đi trên nước không bị chìm, như trên đất; ngồi kiết-già đi trong hư không, như con chim có cánh; với bàn tay, sờ chạm, vuốt ve mặt trăng và mặt trời này, có đại thần lực như vậy, có đại uy lực như vậy; dùng thân làm chủ cho đến cả Phạm thiên giới.’
“Sāriputta, this misguided man Sunakkhatta will not have even this inference according to the Dhamma about me: ‘Thus too that Blessed One wields the various kinds of supernormal power – having been one, he becomes many; having been many, he becomes one; he appears and vanishes; he goes unhindered through a wall, through an enclosure, through a mountain, as though through space; he dives in and out of the earth as though it were water; he walks on water without sinking as though it were earth; seated cross-legged, he travels in space like a winged bird; with his hand he touches and strokes the moon and sun, so mighty and powerful; he wields bodily mastery even as far as the brahma-world.’
‘‘Ayampi hi nāma, sāriputta, sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati – ‘itipi so bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti – dibbe ca mānuse ca, ye dūre santike cā’ti.
“Này Sāriputta, ngay cả sự suy diễn theo pháp này về Ta cũng sẽ không có nơi kẻ rồ dại Sunakkhatta: ‘Thế Tôn ấy là như vầy: với thiên nhĩ giới thanh tịnh, vượt quá loài người, Ngài nghe cả hai loại âm thanh – của chư thiên và của loài người, ở xa và ở gần.’
“Sāriputta, this misguided man Sunakkhatta will not have even this inference according to the Dhamma about me: ‘Thus too that Blessed One with the divine ear-element, which is purified and surpasses the human, hears both kinds of sounds – divine and human, those that are far and near.’
‘‘Ayampi hi nāma, sāriputta, sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati – ‘itipi so bhagavā parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti – sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ vītarāgaṃ cittanti pajānāti; sadosaṃ vā cittaṃ sadosaṃ cittanti pajānāti, vītadosaṃ vā cittaṃ vītadosaṃ cittanti pajānāti; samohaṃ vā cittaṃ samohaṃ cittanti pajānāti, vītamohaṃ vā cittaṃ vītamohaṃ cittanti pajānāti; saṃkhittaṃ vā cittaṃ saṃkhittaṃ cittanti pajānāti, vikkhittaṃ vā cittaṃ vikkhittaṃ cittanti pajānāti; mahaggataṃ vā cittaṃ mahaggataṃ cittanti pajānāti, amahaggataṃ vā cittaṃ amahaggataṃ cittanti pajānāti; sauttaraṃ vā cittaṃ sauttaraṃ cittanti pajānāti, anuttaraṃ vā cittaṃ anuttaraṃ cittanti pajānāti; samāhitaṃ vā cittaṃ samāhitaṃ cittanti pajānāti, asamāhitaṃ vā cittaṃ asamāhitaṃ cittanti pajānāti; vimuttaṃ vā cittaṃ vimuttaṃ cittanti pajānāti, avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajānātī’ti.
“Này Sāriputta, ngay cả sự suy diễn theo pháp này về Ta cũng sẽ không có nơi kẻ rồ dại Sunakkhatta: ‘Thế Tôn ấy là như vầy: với tâm của mình, Ngài bao quát tâm của các chúng sinh khác, của các người khác mà biết rõ – tâm có tham, Ngài biết rõ là ‘tâm có tham’; tâm ly tham, Ngài biết rõ là ‘tâm ly tham’; tâm có sân, Ngài biết rõ là ‘tâm có sân’; tâm ly sân, Ngài biết rõ là ‘tâm ly sân’; tâm có si, Ngài biết rõ là ‘tâm có si’; tâm ly si, Ngài biết rõ là ‘tâm ly si’; tâm co rút, Ngài biết rõ là ‘tâm co rút’; tâm tán loạn, Ngài biết rõ là ‘tâm tán loạn’; tâm đại hành, Ngài biết rõ là ‘tâm đại hành’; tâm không đại hành, Ngài biết rõ là ‘tâm không đại hành’; tâm hữu thượng, Ngài biết rõ là ‘tâm hữu thượng’; tâm vô thượng, Ngài biết rõ là ‘tâm vô thượng’; tâm định, Ngài biết rõ là ‘tâm định’; tâm không định, Ngài biết rõ là ‘tâm không định’; tâm giải thoát, Ngài biết rõ là ‘tâm giải thoát’; tâm không giải thoát, Ngài biết rõ là ‘tâm không giải thoát’.’
“Sāriputta, this misguided man Sunakkhatta will not have even this inference according to the Dhamma about me: ‘Thus too that Blessed One encompasses with his own mind the minds of other beings, other persons, and understands them – he understands a mind with lust as ‘mind with lust’, a mind without lust as ‘mind without lust’; a mind with hate as ‘mind with hate’, a mind without hate as ‘mind without hate’; a mind with delusion as ‘mind with delusion’, a mind without delusion as ‘mind without delusion’; a contracted mind as ‘contracted mind’, a distracted mind as ‘distracted mind’; an exalted mind as ‘exalted mind’, an unexalted mind as ‘unexalted mind’; a surpassable mind as ‘surpassable mind’, an unsurpassable mind as ‘unsurpassable mind’; a concentrated mind as ‘concentrated mind’, an unconcentrated mind as ‘unconcentrated mind’; a liberated mind as ‘liberated mind’, an unliberated mind as ‘unliberated mind’.’
Chú thích: Moghapurisa nghĩa đen là “người rỗng không”, ở đây dịch “kẻ rồ dại / misguided man”. Ayampi hi nāma … na bhavissati mang sắc thái than trách: “ngay cả điều này cũng sẽ không có”. Dhammanvaya (dhamma + anvaya) là sự suy diễn, hiểu biết đi theo pháp – kết luận rút ra từ những gì đã biết về Đức Phật. Itipi = iti + pi “như vậy cũng”. Sau chín ân đức Phật là ba thắng trí: thần thông (iddhividha), thiên nhĩ (dibbasota) và tha tâm thông (cetopariyañāṇa). Ummujjanimujja “trồi lên và lặn xuống”; sauttara “còn có cái cao hơn” (hữu thượng).
§148 – Mười Như Lai lực
148. ‘‘Dasa kho panimāni, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalāni yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. Katamāni dasa?
148. “Này Sāriputta, Như Lai có mười Như Lai lực này; thành tựu những lực ấy, Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân. Thế nào là mười?
148. “Sāriputta, the Tathāgata has these ten Tathāgata’s powers, possessing which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel. What are the ten?
‘‘Idha, sāriputta, tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti.
“Ở đây, này Sāriputta, Như Lai như thật biết rõ xứ là xứ và phi xứ là phi xứ.
“Here, Sāriputta, the Tathāgata understands as it actually is the possible as possible and the impossible as impossible.
Yampi, sāriputta, tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
Này Sāriputta, việc Như Lai như thật biết rõ xứ là xứ và phi xứ là phi xứ, này Sāriputta, đây cũng là một Như Lai lực của Như Lai, nương vào lực ấy Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân.
That the Tathāgata understands as it actually is the possible as possible and the impossible as impossible – this too, Sāriputta, is a Tathāgata’s power of the Tathāgata, relying on which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel.
‘‘Puna caparaṃ, sāriputta, tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti.
“Lại nữa, này Sāriputta, Như Lai như thật biết rõ quả dị thục của các nghiệp đã thọ trì trong quá khứ, vị lai và hiện tại, theo xứ và theo nhân.
“Again, Sāriputta, the Tathāgata understands as it actually is the result of actions undertaken, past, future and present, by way of basis and by way of cause.
Yampi, sāriputta, tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
Này Sāriputta, việc Như Lai như thật biết rõ quả dị thục của các nghiệp đã thọ trì trong quá khứ, vị lai và hiện tại, theo xứ và theo nhân, này Sāriputta, đây cũng là một Như Lai lực của Như Lai, nương vào lực ấy Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân.
That the Tathāgata understands as it actually is the result of actions undertaken, past, future and present, by way of basis and by way of cause – this too, Sāriputta, is a Tathāgata’s power of the Tathāgata, relying on which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel.
‘‘Puna caparaṃ, sāriputta, tathāgato sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ pajānāti.
“Lại nữa, này Sāriputta, Như Lai như thật biết rõ con đường đưa đến mọi nơi.
“Again, Sāriputta, the Tathāgata understands as it actually is the way leading to all destinations.
Yampi, sāriputta, tathāgato sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
Này Sāriputta, việc Như Lai như thật biết rõ con đường đưa đến mọi nơi, này Sāriputta, đây cũng là một Như Lai lực của Như Lai, nương vào lực ấy Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân.
That the Tathāgata understands as it actually is the way leading to all destinations – this too, Sāriputta, is a Tathāgata’s power of the Tathāgata, relying on which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel.
‘‘Puna caparaṃ, sāriputta, tathāgato anekadhātunānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ pajānāti.
“Lại nữa, này Sāriputta, Như Lai như thật biết rõ thế giới có nhiều giới, có các giới sai khác.
“Again, Sāriputta, the Tathāgata understands as it actually is the world with its many elements and its diverse elements.
Yampi, sāriputta, tathāgato anekadhātunānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
Này Sāriputta, việc Như Lai như thật biết rõ thế giới có nhiều giới, có các giới sai khác, này Sāriputta, đây cũng là một Như Lai lực của Như Lai, nương vào lực ấy Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân.
That the Tathāgata understands as it actually is the world with its many elements and its diverse elements – this too, Sāriputta, is a Tathāgata’s power of the Tathāgata, relying on which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel.
‘‘Puna caparaṃ, sāriputta, tathāgato sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ pajānāti.
“Lại nữa, này Sāriputta, Như Lai như thật biết rõ sự sai khác về thắng giải của các chúng sinh.
“Again, Sāriputta, the Tathāgata understands as it actually is the diversity of dispositions of beings.
Yampi, sāriputta, tathāgato sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
Này Sāriputta, việc Như Lai như thật biết rõ sự sai khác về thắng giải của các chúng sinh, này Sāriputta, đây cũng là một Như Lai lực của Như Lai, nương vào lực ấy Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân.
That the Tathāgata understands as it actually is the diversity of dispositions of beings – this too, Sāriputta, is a Tathāgata’s power of the Tathāgata, relying on which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel.
‘‘Puna caparaṃ, sāriputta, tathāgato parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāti.
“Lại nữa, này Sāriputta, Như Lai như thật biết rõ sự cao thấp của các căn nơi các chúng sinh khác, nơi các người khác.
“Again, Sāriputta, the Tathāgata understands as it actually is the higher and lower state of the faculties of other beings, other persons.
Yampi, sāriputta, tathāgato parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
Này Sāriputta, việc Như Lai như thật biết rõ sự cao thấp của các căn nơi các chúng sinh khác, nơi các người khác, này Sāriputta, đây cũng là một Như Lai lực của Như Lai, nương vào lực ấy Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân.
That the Tathāgata understands as it actually is the higher and lower state of the faculties of other beings, other persons – this too, Sāriputta, is a Tathāgata’s power of the Tathāgata, relying on which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel.
‘‘Puna caparaṃ, sāriputta, tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ pajānāti.
“Lại nữa, này Sāriputta, Như Lai như thật biết rõ sự ô nhiễm, sự thanh tịnh và sự xuất khởi của các thiền, các giải thoát, các định và các thiền chứng.
“Again, Sāriputta, the Tathāgata understands as it actually is the defilement, the cleansing and the emergence in regard to the jhānas, deliverances, concentrations and attainments.
Yampi, sāriputta, tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
Này Sāriputta, việc Như Lai như thật biết rõ sự ô nhiễm, sự thanh tịnh và sự xuất khởi của các thiền, các giải thoát, các định và các thiền chứng, này Sāriputta, đây cũng là một Như Lai lực của Như Lai, nương vào lực ấy Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân.
That the Tathāgata understands as it actually is the defilement, the cleansing and the emergence in regard to the jhānas, deliverances, concentrations and attainments – this too, Sāriputta, is a Tathāgata’s power of the Tathāgata, relying on which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel.
‘‘Puna caparaṃ, sāriputta, tathāgato anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
“Lại nữa, này Sāriputta, Như Lai nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau, tức là: một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một nghìn đời, một trăm nghìn đời, nhiều kiếp hoại, nhiều kiếp thành, nhiều kiếp hoại và thành: ‘Ở chỗ kia, ta đã có tên như vầy, dòng họ như vầy, dung sắc như vầy, thức ăn như vầy, cảm thọ lạc và khổ như vầy, giới hạn tuổi thọ như vầy; chết từ chỗ ấy, ta đã sinh ra ở chỗ nọ; ở chỗ nọ ta cũng đã có tên như vầy, dòng họ như vầy, dung sắc như vầy, thức ăn như vầy, cảm thọ lạc và khổ như vầy, giới hạn tuổi thọ như vầy; chết từ chỗ ấy, ta đã sinh ra ở đây.’ Như vậy, Như Lai nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau, cùng với các nét đặc thù và chi tiết.
“Again, Sāriputta, the Tathāgata recollects his manifold past lives, that is: one birth, two births, three births, four births, five births, ten births, twenty births, thirty births, forty births, fifty births, a hundred births, a thousand births, a hundred thousand births, many aeons of world-contraction, many aeons of world-expansion, many aeons of world-contraction and expansion: ‘There I was so named, of such a clan, with such an appearance, such was my food, such my experience of pleasure and pain, such the end of my life-span; passing away from there, I arose elsewhere; and there too I was so named, of such a clan, with such an appearance, such was my food, such my experience of pleasure and pain, such the end of my life-span; passing away from there, I arose here.’ Thus he recollects his manifold past lives with their aspects and particulars.
Yampi, sāriputta, tathāgato anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
Này Sāriputta, việc Như Lai nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau, tức là: một đời, hai đời… (như trên)… như vậy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau, cùng với các nét đặc thù và chi tiết, này Sāriputta, đây cũng là một Như Lai lực của Như Lai, nương vào lực ấy Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân.
That the Tathāgata recollects his manifold past lives, that is: one birth, two births… (and so on)… thus recollects his manifold past lives with their aspects and particulars – this too, Sāriputta, is a Tathāgata’s power of the Tathāgata, relying on which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel.
‘‘Puna caparaṃ, sāriputta, tathāgato dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti.
“Lại nữa, này Sāriputta, Như Lai với thiên nhãn thanh tịnh, vượt quá loài người, thấy các chúng sinh đang chết và đang sinh, hạ liệt và cao quý, đẹp đẽ và xấu xí, đi đến thiện thú và ác thú; biết rõ các chúng sinh đi theo nghiệp: ‘Thật vậy, các vị chúng sinh này thành tựu thân ác hạnh, thành tựu khẩu ác hạnh, thành tựu ý ác hạnh, phỉ báng các bậc Thánh, có tà kiến, thọ trì nghiệp do tà kiến; các vị ấy, sau khi thân hoại mạng chung, đã sinh vào khổ cảnh, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn các vị chúng sinh này thành tựu thân thiện hạnh, thành tựu khẩu thiện hạnh, thành tựu ý thiện hạnh, không phỉ báng các bậc Thánh, có chánh kiến, thọ trì nghiệp do chánh kiến; các vị ấy, sau khi thân hoại mạng chung, đã sinh vào thiện thú, cõi trời.’
“Again, Sāriputta, the Tathāgata with the divine eye, which is purified and surpasses the human, sees beings passing away and reappearing, inferior and superior, beautiful and ugly, fortunate and unfortunate; he understands beings as faring according to their actions: ‘These worthy beings, indeed, were endowed with bodily misconduct, endowed with verbal misconduct, endowed with mental misconduct, revilers of the noble ones, holding wrong view, undertaking actions based on wrong view; with the breakup of the body, after death, they have reappeared in a state of deprivation, a bad destination, the nether world, hell. But these worthy beings were endowed with good bodily conduct, endowed with good verbal conduct, endowed with good mental conduct, not revilers of the noble ones, holding right view, undertaking actions based on right view; with the breakup of the body, after death, they have reappeared in a good destination, a heavenly world.’
Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
Như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh, vượt quá loài người, Như Lai thấy các chúng sinh đang chết và đang sinh, hạ liệt và cao quý, đẹp đẽ và xấu xí, đi đến thiện thú và ác thú; biết rõ các chúng sinh đi theo nghiệp.
Thus with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and reappearing, inferior and superior, beautiful and ugly, fortunate and unfortunate; he understands beings as faring according to their actions.
Yampi, sāriputta, tathāgato dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
Này Sāriputta, việc Như Lai với thiên nhãn thanh tịnh, vượt quá loài người, thấy các chúng sinh đang chết và đang sinh, hạ liệt và cao quý, đẹp đẽ và xấu xí, đi đến thiện thú và ác thú; biết rõ các chúng sinh đi theo nghiệp: ‘Thật vậy, các vị chúng sinh này thành tựu thân ác hạnh, thành tựu khẩu ác hạnh, thành tựu ý ác hạnh, phỉ báng các bậc Thánh, có tà kiến, thọ trì nghiệp do tà kiến; các vị ấy, sau khi thân hoại mạng chung, đã sinh vào khổ cảnh, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn các vị chúng sinh này thành tựu thân thiện hạnh, thành tựu khẩu thiện hạnh, thành tựu ý thiện hạnh, không phỉ báng các bậc Thánh, có chánh kiến, thọ trì nghiệp do chánh kiến; các vị ấy, sau khi thân hoại mạng chung, đã sinh vào thiện thú, cõi trời.’ Như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh, vượt quá loài người, Như Lai thấy các chúng sinh đang chết và đang sinh, hạ liệt và cao quý, đẹp đẽ và xấu xí, đi đến thiện thú và ác thú; biết rõ các chúng sinh đi theo nghiệp.
That the Tathāgata with the divine eye, which is purified and surpasses the human, sees beings passing away and reappearing, inferior and superior, beautiful and ugly, fortunate and unfortunate; he understands beings as faring according to their actions: ‘These worthy beings, indeed, were endowed with bodily misconduct, endowed with verbal misconduct, endowed with mental misconduct, revilers of the noble ones, holding wrong view, undertaking actions based on wrong view; with the breakup of the body, after death, they have reappeared in a state of deprivation, a bad destination, the nether world, hell. But these worthy beings were endowed with good bodily conduct, endowed with good verbal conduct, endowed with good mental conduct, not revilers of the noble ones, holding right view, undertaking actions based on right view; with the breakup of the body, after death, they have reappeared in a good destination, a heavenly world.’ Thus with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and reappearing, inferior and superior, beautiful and ugly, fortunate and unfortunate; he understands beings as faring according to their actions.
Idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
Đây cũng là một Như Lai lực của Như Lai, này Sāriputta, nương vào lực ấy Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân.
This too, Sāriputta, is a Tathāgata’s power of the Tathāgata, relying on which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel.
‘‘Puna caparaṃ, sāriputta, tathāgato āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
“Lại nữa, này Sāriputta, Như Lai, do sự đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình thắng tri, chứng ngộ, chứng đạt và an trú tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu.
“Again, Sāriputta, the Tathāgata, by the destruction of the taints, here and now enters and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, having directly known and realized it for himself.
Yampi, sāriputta, tathāgato āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
Này Sāriputta, việc Như Lai, do sự đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình thắng tri, chứng ngộ, chứng đạt và an trú tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu, này Sāriputta, đây cũng là một Như Lai lực của Như Lai, nương vào lực ấy Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân.
That the Tathāgata, by the destruction of the taints, here and now enters and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, having directly known and realized it for himself – this too, Sāriputta, is a Tathāgata’s power of the Tathāgata, relying on which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel.
‘‘Imāni kho, sāriputta, dasa tathāgatassa tathāgatabalāni yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
“Này Sāriputta, đây là mười Như Lai lực của Như Lai; thành tựu những lực ấy, Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân.
“These, Sāriputta, are the ten Tathāgata’s powers of the Tathāgata, possessing which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel.
Chú thích: Āsabhaṃ ṭhānaṃ là “chỗ đứng của con bò đầu đàn (usabha)”, tức địa vị tối thượng. Theo Chú giải, brahma trong brahmacakka có nghĩa là “tối thượng, thanh tịnh”, và bánh xe ấy là bánh xe Pháp. Ṭhānañca ṭhānato: ṭhāna = trường hợp có thể xảy ra (xứ), -to = “theo tư cách là”. Hậu tố -so trong ṭhānaso hetuso tạo trạng từ “theo xứ, theo nhân”. Saṃvaṭṭakappa / vivaṭṭakappa: kiếp hoại (thế giới co lại) / kiếp thành (thế giới mở ra). Abhiññā trong lực thứ mười là bất biến từ (= abhiññāya) “sau khi thắng tri”. Ba lực sau cùng trùng với ba minh: túc mạng, thiên nhãn, lậu tận.
§149 – Không từ bỏ lời, tâm và kiến ấy
149. ‘‘Yo kho maṃ, sāriputta, evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya – ‘natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso; takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhāna’nti, taṃ, sāriputta, vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
149. “Này Sāriputta, ai nói về Ta – người biết như vậy, thấy như vậy – như vầy: ‘Sa-môn Gotama không có sự thù thắng của tri kiến xứng đáng bậc Thánh, vượt hơn pháp của loài người; Sa-môn Gotama thuyết pháp được đập ra bằng suy luận, đi theo sự thẩm sát, do tự mình nghĩ ra’, này Sāriputta, không từ bỏ lời ấy, không từ bỏ tâm ấy, không xả bỏ kiến ấy, thì như vật được mang đến rồi đặt xuống, người ấy cũng vậy [bị đặt] trong địa ngục.
149. “Sāriputta, whoever would say of me, who know thus and see thus: ‘The ascetic Gotama has no distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones, surpassing the human state; the ascetic Gotama teaches a Dhamma hammered out by reasoning, following a course of investigation, self-devised’ – Sāriputta, not abandoning that speech, not abandoning that mind, not relinquishing that view, as if carried off and laid down, so is he [laid down] in hell.
Seyyathāpi, sāriputta, bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya, evaṃ sampadamidaṃ, sāriputta, vadāmi.
Này Sāriputta, ví như một tỳ-khưu thành tựu giới, thành tựu định, thành tựu tuệ có thể ngay trong hiện tại đạt đến chánh trí, cũng vậy, này Sāriputta, Ta nói sự việc này có kết quả như vậy.
Just as, Sāriputta, a bhikkhu accomplished in virtue, accomplished in concentration, accomplished in wisdom would attain final knowledge here and now, so too, Sāriputta, I say this is the outcome.
Taṃ vācaṃ appahāya, taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
Không từ bỏ lời ấy, không từ bỏ tâm ấy, không xả bỏ kiến ấy, thì như vật được mang đến rồi đặt xuống, người ấy cũng vậy [bị đặt] trong địa ngục.
Not abandoning that speech, not abandoning that mind, not relinquishing that view, as if carried off and laid down, so is he [laid down] in hell.
Chú thích: Evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ là hiện tại phân từ đối cách, hợp với maṃ: “Ta, người biết như vậy, thấy như vậy”. Yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye là thành ngữ: “như vật được mang đến rồi đặt xuống, [người ấy] cũng vậy trong địa ngục” – diễn tả sự chắc chắn của kết quả. Aññaṃ ārādheyya “có thể đạt chánh trí” (aññā, trí của bậc A-la-hán). Evaṃ sampadamidaṃ vadāmi: “Ta nói điều này có kết quả như vậy” (sampadā = sự thành tựu, kết quả). Ba chữ vācā – citta – diṭṭhi chỉ sự từ bỏ phải trọn ở lời nói, tâm ý và quan điểm.
§150 – Bốn vô sở úy
150. ‘‘Cattārimāni, sāriputta, tathāgatassa vesārajjāni yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. Katamāni cattāri?
150. “Này Sāriputta, Như Lai có bốn vô sở úy này; thành tựu những vô sở úy ấy, Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân. Thế nào là bốn?
150. “Sāriputta, the Tathāgata has these four kinds of intrepidity, possessing which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel. What are the four?
‘‘‘Sammāsambuddhassa te paṭijānato ime dhammā anabhisambuddhā’ti. Tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ, sāriputta, na samanupassāmi.
“‘Ông tự nhận là bậc Chánh Đẳng Giác, nhưng những pháp này ông chưa giác ngộ hoàn toàn.’ Rằng về điều ấy, Sa-môn, hay Bà-la-môn, hay chư thiên, hay Ma vương, hay Phạm thiên, hay bất cứ ai ở đời sẽ chất vấn Ta một cách hợp pháp – này Sāriputta, Ta không thấy có dấu hiệu ấy.
“‘While you claim to be perfectly enlightened, these things are not fully awakened to by you.’ That on this point any ascetic or brahmin or deva or Māra or Brahmā or anyone at all in the world could reprove me in accordance with the Dhamma – I see no ground for this, Sāriputta.
Etamahaṃ [etampahaṃ (sī. pī.)], sāriputta, nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.
Này Sāriputta, vì không thấy dấu hiệu ấy, Ta an trú, đạt được an ổn, đạt được không sợ hãi, đạt được vô sở úy.
Seeing no ground for this, Sāriputta, I dwell having attained safety, having attained fearlessness, having attained intrepidity.
‘‘‘Khīṇāsavassa te paṭijānato ime āsavā aparikkhīṇā’ti. Tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ, sāriputta, na samanupassāmi.
“‘Ông tự nhận là bậc lậu tận, nhưng những lậu hoặc này của ông chưa được đoạn tận.’ Rằng về điều ấy, Sa-môn, hay Bà-la-môn, hay chư thiên, hay Ma vương, hay Phạm thiên, hay bất cứ ai ở đời sẽ chất vấn Ta một cách hợp pháp – này Sāriputta, Ta không thấy có dấu hiệu ấy.
“‘While you claim to have destroyed the taints, these taints are not destroyed in you.’ That on this point any ascetic or brahmin or deva or Māra or Brahmā or anyone at all in the world could reprove me in accordance with the Dhamma – I see no ground for this, Sāriputta.
Etamahaṃ, sāriputta, nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.
Này Sāriputta, vì không thấy dấu hiệu ấy, Ta an trú, đạt được an ổn, đạt được không sợ hãi, đạt được vô sở úy.
Seeing no ground for this, Sāriputta, I dwell having attained safety, having attained fearlessness, having attained intrepidity.
‘‘‘Ye kho pana te antarāyikā dhammā vuttā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’ti. Tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ, sāriputta, na samanupassāmi.
“‘Những pháp được ông gọi là chướng ngại, khi thực hành chúng thì không đủ để gây chướng ngại.’ Rằng về điều ấy, Sa-môn, hay Bà-la-môn, hay chư thiên, hay Ma vương, hay Phạm thiên, hay bất cứ ai ở đời sẽ chất vấn Ta một cách hợp pháp – này Sāriputta, Ta không thấy có dấu hiệu ấy.
“‘Those things called obstructions by you are not able to obstruct one who engages in them.’ That on this point any ascetic or brahmin or deva or Māra or Brahmā or anyone at all in the world could reprove me in accordance with the Dhamma – I see no ground for this, Sāriputta.
Etamahaṃ, sāriputta, nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.
Này Sāriputta, vì không thấy dấu hiệu ấy, Ta an trú, đạt được an ổn, đạt được không sợ hãi, đạt được vô sở úy.
Seeing no ground for this, Sāriputta, I dwell having attained safety, having attained fearlessness, having attained intrepidity.
‘‘‘Yassa kho pana te atthāya dhammo desito, so na niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti. Tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatī’ti nimittametaṃ, sāriputta, na samanupassāmi.
“‘Pháp được ông thuyết vì mục đích nào, pháp ấy không dẫn người thực hành nó một cách chân chánh đến sự đoạn tận khổ.’ Rằng về điều ấy, Sa-môn, hay Bà-la-môn, hay chư thiên, hay Ma vương, hay Phạm thiên, hay bất cứ ai ở đời sẽ chất vấn Ta một cách hợp pháp – này Sāriputta, Ta không thấy có dấu hiệu ấy.
“‘The Dhamma taught by you for whatever purpose does not lead the one who practises it rightly to the destruction of suffering.’ That on this point any ascetic or brahmin or deva or Māra or Brahmā or anyone at all in the world could reprove me in accordance with the Dhamma – I see no ground for this, Sāriputta.
Etamahaṃ, sāriputta, nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.
Này Sāriputta, vì không thấy dấu hiệu ấy, Ta an trú, đạt được an ổn, đạt được không sợ hãi, đạt được vô sở úy.
Seeing no ground for this, Sāriputta, I dwell having attained safety, having attained fearlessness, having attained intrepidity.
‘‘Imāni kho, sāriputta, cattāri tathāgatassa vesārajjāni yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
“Này Sāriputta, đây là bốn vô sở úy của Như Lai; thành tựu những vô sở úy ấy, Như Lai tự nhận địa vị ngưu vương, rống tiếng rống sư tử giữa các hội chúng, chuyển Phạm luân.
“These, Sāriputta, are the four kinds of intrepidity of the Tathāgata, possessing which the Tathāgata claims the place of the chief bull, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets rolling the brahma-wheel.
‘‘Yo kho maṃ, sāriputta, evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya – ‘natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso, takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhāna’nti, taṃ, sāriputta, vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Seyyathāpi, sāriputta, bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya, evaṃ sampadamidaṃ, sāriputta, vadāmi. Taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
“Này Sāriputta, ai nói về Ta – người biết như vậy, thấy như vậy – như vầy: ‘Sa-môn Gotama không có sự thù thắng của tri kiến xứng đáng bậc Thánh, vượt hơn pháp của loài người; Sa-môn Gotama thuyết pháp được đập ra bằng suy luận, đi theo sự thẩm sát, do tự mình nghĩ ra’, này Sāriputta, không từ bỏ lời ấy, không từ bỏ tâm ấy, không xả bỏ kiến ấy, thì như vật được mang đến rồi đặt xuống, người ấy cũng vậy [bị đặt] trong địa ngục. Này Sāriputta, ví như một tỳ-khưu thành tựu giới, thành tựu định, thành tựu tuệ có thể ngay trong hiện tại đạt đến chánh trí, cũng vậy, này Sāriputta, Ta nói sự việc này có kết quả như vậy. Không từ bỏ lời ấy, không từ bỏ tâm ấy, không xả bỏ kiến ấy, thì như vật được mang đến rồi đặt xuống, người ấy cũng vậy [bị đặt] trong địa ngục.
“Sāriputta, whoever would say of me, who know thus and see thus: ‘The ascetic Gotama has no distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones, surpassing the human state; the ascetic Gotama teaches a Dhamma hammered out by reasoning, following a course of investigation, self-devised’ – Sāriputta, not abandoning that speech, not abandoning that mind, not relinquishing that view, as if carried off and laid down, so is he [laid down] in hell. Just as, Sāriputta, a bhikkhu accomplished in virtue, accomplished in concentration, accomplished in wisdom would attain final knowledge here and now, so too, Sāriputta, I say this is the outcome. Not abandoning that speech, not abandoning that mind, not relinquishing that view, as if carried off and laid down, so is he [laid down] in hell.
Chú thích: Vesārajja (từ visārada “tự tin, không e sợ”) dịch “vô sở úy / intrepidity”. Sammāsambuddhassa te paṭijānato là cấu trúc sở thuộc cách tuyệt đối: “trong khi ông tự nhận là bậc Chánh Đẳng Giác”. Sahadhammena “một cách hợp pháp, có lý lẽ”; nimitta ở đây là “dấu hiệu, căn cứ”. Lời chất vấn thứ ba trùng với quan điểm của tỳ-khưu Ariṭṭha trong MN 22 (te paṭisevato nālaṃ antarāyāya). Dị bản etampahaṃ (sī. pī.) cho etamahaṃ. Đoạn lặp “Yo kho maṃ…” giống hệt §149.
§151 – Tám hội chúng
151. ‘‘Aṭṭha kho imā, sāriputta, parisā. Katamā aṭṭha? Khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā [cātummahārājikā (sī. syā. pī.)], tāvatiṃsaparisā, māraparisā, brahmaparisā – imā kho, sāriputta, aṭṭha parisā.
151. “Này Sāriputta, có tám hội chúng này. Thế nào là tám? Hội chúng Sát-đế-lỵ, hội chúng Bà-la-môn, hội chúng gia chủ, hội chúng Sa-môn, hội chúng chư thiên Tứ Đại Vương, hội chúng chư thiên Tam Thập Tam, hội chúng Ma, hội chúng Phạm thiên – này Sāriputta, đây là tám hội chúng.
151. “Sāriputta, there are these eight assemblies. What are the eight? The assembly of khattiyas, the assembly of brahmins, the assembly of householders, the assembly of ascetics, the assembly of the Four Great Kings, the assembly of the Thirty-three, the assembly of Māra, the assembly of Brahmā – these, Sāriputta, are the eight assemblies.
Imehi kho, sāriputta, catūhi vesārajjehi samannāgato tathāgato imā aṭṭha parisā upasaṅkamati ajjhogāhati.
Này Sāriputta, thành tựu bốn vô sở úy này, Như Lai đi đến và đi sâu vào tám hội chúng này.
Possessing these four kinds of intrepidity, Sāriputta, the Tathāgata approaches and enters into these eight assemblies.
Abhijānāmi kho panāhaṃ, sāriputta, anekasataṃ khattiyaparisaṃ upasaṅkamitā. Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva, sallapitapubbañca, sākacchā ca samāpajjitapubbā.
Này Sāriputta, Ta thắng tri rằng Ta đã từng đến với nhiều trăm hội chúng Sát-đế-lỵ. Ở đó, Ta cũng đã từng ngồi chung, đã từng chuyện trò, và đã từng đi vào đàm luận.
I directly know, Sāriputta, that I have approached many hundreds of assemblies of khattiyas. There too I have formerly sat together with them, formerly conversed with them, and formerly engaged in discussion.
Tatra vata maṃ bhayaṃ vā sārajjaṃ vā okkamissatīti nimittametaṃ, sāriputta, na samanupassāmi. Etamahaṃ, sāriputta, nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.
Rằng ở đó sợ hãi hay rụt rè sẽ xâm chiếm Ta – này Sāriputta, Ta không thấy có dấu hiệu ấy. Này Sāriputta, vì không thấy dấu hiệu ấy, Ta an trú, đạt được an ổn, đạt được không sợ hãi, đạt được vô sở úy.
That fear or timidity might come upon me there – I see no ground for this, Sāriputta. Seeing no ground for this, Sāriputta, I dwell having attained safety, having attained fearlessness, having attained intrepidity.
‘‘Abhijānāmi kho panāhaṃ, sāriputta, anekasataṃ brāhmaṇaparisaṃ…pe… gahapatiparisaṃ… samaṇaparisaṃ… cātumahārājikaparisaṃ… tāvatiṃsaparisaṃ… māraparisaṃ… brahmaparisaṃ upasaṅkamitā. Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva, sallapitapubbañca, sākacchā ca samāpajjitapubbā. Tatra vata maṃ bhayaṃ vā sārajjaṃ vā okkamissatīti nimittametaṃ, sāriputta, na samanupassāmi. Etamahaṃ, sāriputta, nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.
“Này Sāriputta, Ta thắng tri rằng Ta đã từng đến với nhiều trăm hội chúng Bà-la-môn… (như trên)… hội chúng gia chủ… hội chúng Sa-môn… hội chúng chư thiên Tứ Đại Vương… hội chúng chư thiên Tam Thập Tam… hội chúng Ma… hội chúng Phạm thiên. Ở đó, Ta cũng đã từng ngồi chung, đã từng chuyện trò, và đã từng đi vào đàm luận. Rằng ở đó sợ hãi hay rụt rè sẽ xâm chiếm Ta – này Sāriputta, Ta không thấy có dấu hiệu ấy. Này Sāriputta, vì không thấy dấu hiệu ấy, Ta an trú, đạt được an ổn, đạt được không sợ hãi, đạt được vô sở úy.
“I directly know, Sāriputta, that I have approached many hundreds of assemblies of brahmins… (and so on)… of householders… of ascetics… of the Four Great Kings… of the Thirty-three… of Māra… of Brahmā. There too I have formerly sat together with them, formerly conversed with them, and formerly engaged in discussion. That fear or timidity might come upon me there – I see no ground for this, Sāriputta. Seeing no ground for this, Sāriputta, I dwell having attained safety, having attained fearlessness, having attained intrepidity.
‘‘Yo kho maṃ, sāriputta, evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya – ‘natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso, takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhāna’nti, taṃ, sāriputta, vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Seyyathāpi, sāriputta, bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya, evaṃ sampadamidaṃ, sāriputta, vadāmi. Taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
“Này Sāriputta, ai nói về Ta – người biết như vậy, thấy như vậy – như vầy: ‘Sa-môn Gotama không có sự thù thắng của tri kiến xứng đáng bậc Thánh, vượt hơn pháp của loài người; Sa-môn Gotama thuyết pháp được đập ra bằng suy luận, đi theo sự thẩm sát, do tự mình nghĩ ra’, này Sāriputta, không từ bỏ lời ấy, không từ bỏ tâm ấy, không xả bỏ kiến ấy, thì như vật được mang đến rồi đặt xuống, người ấy cũng vậy [bị đặt] trong địa ngục. Này Sāriputta, ví như một tỳ-khưu thành tựu giới, thành tựu định, thành tựu tuệ có thể ngay trong hiện tại đạt đến chánh trí, cũng vậy, này Sāriputta, Ta nói sự việc này có kết quả như vậy. Không từ bỏ lời ấy, không từ bỏ tâm ấy, không xả bỏ kiến ấy, thì như vật được mang đến rồi đặt xuống, người ấy cũng vậy [bị đặt] trong địa ngục.
“Sāriputta, whoever would say of me, who know thus and see thus: ‘The ascetic Gotama has no distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones, surpassing the human state; the ascetic Gotama teaches a Dhamma hammered out by reasoning, following a course of investigation, self-devised’ – Sāriputta, not abandoning that speech, not abandoning that mind, not relinquishing that view, as if carried off and laid down, so is he [laid down] in hell. Just as, Sāriputta, a bhikkhu accomplished in virtue, accomplished in concentration, accomplished in wisdom would attain final knowledge here and now, so too, Sāriputta, I say this is the outcome. Not abandoning that speech, not abandoning that mind, not relinquishing that view, as if carried off and laid down, so is he [laid down] in hell.
Chú thích: Abhijānāmi ở đây mang nghĩa “Ta tự biết rõ, nhớ rõ (bằng trí của chính mình)”; bản dịch vẫn giữ “thắng tri” cho thống nhất thuật ngữ. Upasaṅkamitā là danh từ tác nhân “người đã đến”; các hợp từ có -pubba (sannisinnapubba, sallapitapubba, samāpajjitapubba) diễn tả kinh nghiệm “đã từng”. Ajjhogāhati “lặn vào, đi sâu vào”. Bốn hội chúng loài người đi trước, rồi bốn hội chúng chư thiên từ thấp đến cao. Dị bản cātummahārājikā (sī. syā. pī.).
§152 – Bốn loài sinh
152. ‘‘Catasso kho imā, sāriputta, yoniyo. Katamā catasso? Aṇḍajā yoni, jalābujā yoni, saṃsedajā yoni, opapātikā yoni.
152. “Này Sāriputta, có bốn loại sinh này. Thế nào là bốn? Noãn sinh, thai sinh, thấp sinh, hóa sinh.
152. “Sāriputta, there are these four kinds of generation. What are the four? Egg-born generation, womb-born generation, moisture-born generation, spontaneous generation.
Katamā ca, sāriputta, aṇḍajā yoni? Ye kho te, sāriputta, sattā aṇḍakosaṃ abhinibbhijja jāyanti – ayaṃ vuccati, sāriputta, aṇḍajā yoni.
Và này Sāriputta, thế nào là noãn sinh? Này Sāriputta, những chúng sinh nào phá vỡ vỏ trứng mà sinh ra – này Sāriputta, đây gọi là noãn sinh.
And what, Sāriputta, is egg-born generation? Those beings, Sāriputta, who are born by breaking out of the shell of an egg – this, Sāriputta, is called egg-born generation.
Katamā ca, sāriputta, jalābujā yoni? Ye kho te, sāriputta, sattā vatthikosaṃ abhinibbhijja jāyanti – ayaṃ vuccati, sāriputta, jalābujā yoni.
Và này Sāriputta, thế nào là thai sinh? Này Sāriputta, những chúng sinh nào phá vỡ bọc thai mà sinh ra – này Sāriputta, đây gọi là thai sinh.
And what, Sāriputta, is womb-born generation? Those beings, Sāriputta, who are born by breaking out of the caul – this, Sāriputta, is called womb-born generation.
Katamā ca, sāriputta, saṃsedajā yoni? Ye kho te, sāriputta, sattā pūtimacche vā jāyanti pūtikuṇape vā pūtikummāse vā candanikāye vā oḷigalle vā jāyanti – ayaṃ vuccati, sāriputta, saṃsedajā yoni.
Và này Sāriputta, thế nào là thấp sinh? Này Sāriputta, những chúng sinh nào sinh ra trong cá thối, hoặc sinh ra trong xác chết thối, hay trong cháo bột thối, hay trong vũng nước đọng, hay trong hố nước dơ – này Sāriputta, đây gọi là thấp sinh.
And what, Sāriputta, is moisture-born generation? Those beings, Sāriputta, who are born in rotting fish, or are born in a rotting corpse, or in rotting dough, or in a cesspool, or in a sewer – this, Sāriputta, is called moisture-born generation.
Katamā ca, sāriputta, opapātikā yoni? Devā, nerayikā, ekacce ca manussā, ekacce ca vinipātikā – ayaṃ vuccati, sāriputta, opapātikā yoni. Imā kho, sāriputta, catasso yoniyo.
Và này Sāriputta, thế nào là hóa sinh? Chư thiên, chúng sinh địa ngục, một số loài người và một số chúng sinh đọa xứ – này Sāriputta, đây gọi là hóa sinh. Này Sāriputta, đây là bốn loại sinh.
And what, Sāriputta, is spontaneous generation? Devas, hell-beings, some human beings and some beings in the lower worlds – this, Sāriputta, is called spontaneous generation. These, Sāriputta, are the four kinds of generation.
‘‘Yo kho maṃ, sāriputta, evaṃ jānantaṃ evaṃ passantaṃ evaṃ vadeyya – ‘natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso, takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhāna’nti, taṃ, sāriputta, vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Seyyathāpi, sāriputta, bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya, evaṃ sampadamidaṃ, sāriputta, vadāmi. Taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
“Này Sāriputta, ai nói về Ta – người biết như vậy, thấy như vậy – như vầy: ‘Sa-môn Gotama không có sự thù thắng của tri kiến xứng đáng bậc Thánh, vượt hơn pháp của loài người; Sa-môn Gotama thuyết pháp được đập ra bằng suy luận, đi theo sự thẩm sát, do tự mình nghĩ ra’, này Sāriputta, không từ bỏ lời ấy, không từ bỏ tâm ấy, không xả bỏ kiến ấy, thì như vật được mang đến rồi đặt xuống, người ấy cũng vậy [bị đặt] trong địa ngục. Này Sāriputta, ví như một tỳ-khưu thành tựu giới, thành tựu định, thành tựu tuệ có thể ngay trong hiện tại đạt đến chánh trí, cũng vậy, này Sāriputta, Ta nói sự việc này có kết quả như vậy. Không từ bỏ lời ấy, không từ bỏ tâm ấy, không xả bỏ kiến ấy, thì như vật được mang đến rồi đặt xuống, người ấy cũng vậy [bị đặt] trong địa ngục.
“Sāriputta, whoever would say of me, who know thus and see thus: ‘The ascetic Gotama has no distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones, surpassing the human state; the ascetic Gotama teaches a Dhamma hammered out by reasoning, following a course of investigation, self-devised’ – Sāriputta, not abandoning that speech, not abandoning that mind, not relinquishing that view, as if carried off and laid down, so is he [laid down] in hell. Just as, Sāriputta, a bhikkhu accomplished in virtue, accomplished in concentration, accomplished in wisdom would attain final knowledge here and now, so too, Sāriputta, I say this is the outcome. Not abandoning that speech, not abandoning that mind, not relinquishing that view, as if carried off and laid down, so is he [laid down] in hell.
Chú thích: Yoni ở đây là “cách sinh, loại sinh”. Aṇḍaja “sinh từ trứng” (aṇḍakosa: vỏ trứng); jalābuja “sinh từ bọc thai” (vatthikosa: bọc thai); saṃsedaja “sinh từ chỗ ẩm ướt” (saṃseda: hơi ẩm); opapātika “hóa sinh”, hiện ra trọn vẹn mà không qua cha mẹ. Nghĩa chính xác của candanikā và oḷigalla (chỗ nước dơ đọng) còn được bàn luận; bản dịch tạm theo nghĩa chung.
Còn tiếp: Phần 2 sẽ tiếp tục từ §153 – năm cõi (pañca gatiyo) và sáu ví dụ về con đường người lữ hành đi tới.
Thuật ngữ then chốt trong MN 12 (Phần 1)
| Pāli | Tiếng Việt | English | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| tathāgatabala | Như Lai lực | Tathāgata’s power | Mười lực làm nền cho tiếng rống sư tử (§148). |
| vesārajja | vô sở úy | intrepidity | Bốn điều không ai có thể chất vấn hợp pháp (§150). |
| sīhanāda | tiếng rống sư tử | lion’s roar | Lời tuyên bố quả quyết giữa các hội chúng (§148). |
| āsabhaṃ ṭhānaṃ | địa vị ngưu vương | place of the chief bull | Địa vị tối thượng mà Như Lai tự nhận (§148). |
| brahmacakka | Phạm luân | brahma-wheel | Theo Chú giải: bánh xe tối thượng, tức bánh xe Pháp (§148). |
| uttarimanussadhamma | pháp vượt hơn loài người | superhuman state | Điều Sunakkhatta phủ nhận nơi Đức Phật (§146). |
| takka | suy luận | reasoning | Takkapariyāhata: “đập ra bằng suy luận” (§146). |
| dhammanvaya | suy diễn theo pháp | inference according to the Dhamma | Điều Sunakkhatta sẽ không có về Đức Phật (§147). |
| parisā | hội chúng | assembly | Tám hội chúng: bốn loài người, bốn chư thiên (§151). |
| yoni | loài sinh | generation | Noãn, thai, thấp, hóa sinh (§152). |
Một câu ghi nhớ: Muốn chê mà lại thành khen – pháp của Như Lai dẫn người thực hành đến sự đoạn tận khổ; và ai không từ bỏ lời, tâm và kiến phỉ báng bậc biết như vậy, thấy như vậy, thì kết quả chắc chắn như vật được mang đến rồi đặt xuống.
Đọc tiếp
- Bài song ngữ trước: MN 11 Tiểu Kinh Sư Tử Hống – Song Ngữ Pāli Việt Anh (§139–145)
- Bài song ngữ kế tiếp: MN 12 Đại Kinh Sư Tử Hống – Phần 2 (từ §153: năm cõi) – sẽ đăng trong kỳ tới.
- Bài giảng giải nội dung: MN 12 – Đại Kinh Sư Tử Hống (Mahāsīhanādasutta)
- Toàn bộ Trung Bộ song ngữ: Trung Bộ Song Ngữ Pāli – Việt – Anh
- Trang tổng: Tam Tạng Song Ngữ Pāli – Việt – Anh
- Loạt giảng giải: Blog Kinh Trung Bộ
Nguồn tham khảo
- Bản Pāli: Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka, Majjhimanikāya, Mūlapaṇṇāsapāḷi, Mahāsīhanādasutta (MN 12) – Vipassana Research Institute: tipitaka.org
- Đối chiếu đoạn văn: SuttaCentral – MN 12
- Chú giải: Papañcasūdanī (Majjhimanikāya-aṭṭhakathā), phần Mahāsīhanādasuttavaṇṇanā – bản VRI tại tipitaka.org
- Đối chiếu nghĩa (không trích lời dịch): HT. Thích Minh Châu; Bhikkhu Ñāṇamoli & Bhikkhu Bodhi; Bhikkhu Sujato.
Bản dịch Việt – Anh trên trang này do Theravada.blog thực hiện trực tiếp từ Pāli, theo lối sát chữ dành cho người học. Nếu quý độc giả phát hiện chỗ cần sửa, xin để lại bình luận.