Pārāyanavagga (Snp 5): Phẩm Con Đường Đến Bờ Kia – Mười Sáu Câu Hỏi Của Mười Sáu Thanh Niên Bà-la-môn

Phẩm Con Đường Đến Bờ Kia (Pārāyanavagga) là chương cuối của Kinh Tập (Snp 5), ghi lại mười sáu cuộc hỏi đáp giữa Đức Phật và mười sáu thanh niên Bà-la-môn, học trò của Bà-la-môn Bāvarī. Phần kết của phẩm tự giải thích tên gọi: nếu hiểu nghĩa và hiểu pháp của từng câu hỏi rồi thực hành đúng, người ấy sẽ đi đến bờ bên kia của già và chết; vì thế pháp môn này gọi là Pārāyana, “con đường đến bờ kia”.

Bài viết tóm tắt câu chuyện dẫn nhập về Bāvarī, liệt kê mười sáu người hỏi, phân tích một số câu trả lời tiêu biểu, và chỉ ra những kinh khác trong Tam Tạng đã trích dẫn phẩm này.

1. Hồ sơ phẩm kinh

• Vị trí: Chương 5 của Sutta Nipāta (Snp 5.1–5.19 theo cách đánh số của SuttaCentral), Tiểu Bộ Kinh
• Tên Việt: Phẩm Con Đường Đến Bờ Bên Kia (bản dịch HT. Thích Minh Châu, Kinh Tập, Chương Năm)
• Cấu trúc: kệ dẫn nhập (Snp 5.1), mười sáu phần hỏi đáp (Snp 5.2–5.17), kệ tán thán và kệ kết của Piṅgiya (Snp 5.18–5.19)
• Địa điểm hỏi đáp: điện thờ Pāsāṇaka ở xứ Magadha (Snp 5.18:1.1)
• Bộ giải thích trong Tam Tạng: Cūḷaniddesa (Tiểu Nghĩa Thích)
• Chủ đề: vượt dòng lũ (ogha), tham ái, chấp thủ, Niết-bàn như hòn đảo

2. Câu chuyện dẫn nhập: lời nguyền “vỡ đầu”

Bāvarī là một Bà-la-môn thông thạo chú thuật, rời xứ Kosala xuống phương nam, sống bên bờ sông Godāvarī, giữa vùng Assaka và Muḷaka (Snp 5.1:1.1–2.3). Ghi chú của Bhikkhu Sujato cho biết đây là lần duy nhất sông Godāvarī xuất hiện trong kinh điển sớm.

Sau khi Bāvarī làm một lễ tế lớn, một Bà-la-môn khác đến xin năm trăm đồng. Bāvarī đã bố thí hết nên không có. Người kia nguyền: “Ngày thứ bảy, đầu ông sẽ vỡ làm bảy mảnh” (Snp 5.1:5.4–8.4). Bāvarī sầu khổ, không ăn, không còn hoan hỷ trong thiền. Một vị trời đến cho biết kẻ kia chẳng hiểu gì về “cái đầu” và “sự vỡ đầu”; chỉ có các bậc Chiến Thắng mới thấy rõ (Snp 5.1:12.1–14.4). Vị trời chỉ cho Bāvarī biết về Đức Phật.

Bāvarī sai mười sáu đệ tử lên phương bắc. Kinh kể tên lộ trình dài qua Patiṭṭhāna, Māhissatī, Ujjenī, Vedisa, Kosambī, Sāketa, Sāvatthī, Kapilavatthu, Kusinārā, Pāvā, Vesālī, cho đến điện thờ Pāsāṇaka (Snp 5.1:36.1–38.4). Họ leo núi “như người khát tìm nước mát” (Snp 5.1:39.1–39.4). Câu trả lời cho câu hỏi về cái đầu là:

Avijjā muddhāti jānāhi, vijjā muddhādhipātinī; saddhāsatisamādhīhi, chandaviriyena saṃyutā.

Hãy biết vô minh là cái đầu, và minh là cái làm vỡ đầu, khi đi cùng với tín, niệm, định, với ý muốn và tinh tấn. (Snp 5.1:51.1–51.4)

3. Mười sáu thanh niên Bà-la-môn là ai?

Kinh nêu tên họ theo thứ tự: Ajita, Tissametteyya, Puṇṇaka, Mettagū, Dhotaka, Upasīva, Nanda, Hemaka, Todeyya, Kappa, Jatukaṇṇī, Bhadrāvudha, Udaya, Posāla, Mogharāja và Piṅgiya (Snp 5.1:31.3–33.4). Một số câu hỏi tiêu biểu:

• Ajita: thế gian bị cái gì che lấp? Đức Phật: bị vô minh che lấp; tham lam và phóng dật khiến nó không sáng; khổ là nỗi sợ lớn nhất (Snp 5.2:1.1–2.5).
• Tissametteyya: ai không còn dao động? Vị tỳ-kheo sống phạm hạnh giữa các dục, lìa ái, luôn chánh niệm (Snp 5.3:2.1–2.5).
• Mettagū: khổ từ đâu đến? Các khổ sinh từ sự chấp thủ (upadhi) (Snp 5.5:2.4–2.5).
• Dhotaka: xin được nghe để tự tu tập hướng đến Niết-bàn; Đức Phật bảo hãy nhiệt tâm, sáng suốt, chánh niệm ngay tại đây (Snp 5.6:2.1–2.5).
• Nanda: người ta gọi ai là Mâu-ni? Không phải vì kiến, văn hay trí (Snp 5.8:2.1–2.4).
• Udaya: câu trả lời nêu việc đoạn dục tham và ưu, xua tan hôn trầm, ngăn hối hận, xả và niệm thanh tịnh (Snp 5.14:2.1–3.1).
• Piṅgiya: “Tôi đã già, yếu, mắt mờ, tai kém”; Đức Phật dạy hãy không phóng dật, đoạn ái để không tái sinh (Snp 5.17:1.1–4.5).

4. Ba câu trả lời đáng nhớ nhất

Upasīva: vượt dòng lũ một mình

Upasīva nói mình không thể một mình vượt qua dòng lũ lớn, xin một chỗ nương (Snp 5.7:1.1–1.5). Đức Phật dạy: hãy chánh niệm quán Vô sở hữu, nương vào ý tưởng “không có gì”, bỏ các dục, ngày đêm quán sự đoạn tận tham ái (Snp 5.7:2.1–2.5). Đây là một trong những chỗ kinh nhắc đến ākiñcañña (Vô sở hữu), cũng là mục tiêu ban đầu của Bāvarī theo kệ dẫn nhập (Snp 5.1:1.3).

Kappa: hòn đảo không gì vượt hơn

Akiñcanaṃ anādānaṃ, etaṃ dīpaṃ anāparaṃ; nibbānaṃ iti naṃ brūmi, jarāmaccuparikkhayaṃ.

Không có gì, không nắm giữ gì: đó là hòn đảo không gì vượt hơn. Ta gọi đó là Niết-bàn, sự đoạn tận già và chết. (Snp 5.11:3.1–3.4)

Kappa hỏi một hòn đảo cho người đang mắc kẹt giữa dòng nước khi cơn lũ đáng sợ ập đến (Snp 5.11:1.1–1.7). Câu trả lời không chỉ một nơi chốn, mà chỉ một trạng thái: không sở hữu, không nắm giữ.

Mogharāja: nhìn thế gian là trống rỗng

Mogharāja hỏi hai lần mà chưa được trả lời; ông hỏi lần thứ ba vì nghe nói bậc thiên nhãn sẽ trả lời khi được hỏi đến lần thứ ba (Snp 5.16:1.1–1.5). Câu hỏi: nhìn thế gian thế nào để Thần Chết không thấy mình? Đức Phật đáp:

Suññato lokaṃ avekkhassu, mogharāja sadā sato; attānudiṭṭhiṃ ūhacca, evaṃ maccutaro siyā.

Này Mogharāja, hãy luôn chánh niệm, nhìn thế gian là trống rỗng; nhổ bỏ tùy ngã kiến, như vậy có thể vượt qua cái chết. (Snp 5.16:4.1–4.4)

5. Kết phẩm: Piṅgiya trở về với Bāvarī

Phần cuối (Snp 5.19) là lời Piṅgiya kể lại với Bāvarī. Ông nói không lúc nào xa Đức Phật, dù chỉ một khoảnh khắc, vì thấy Ngài bằng tâm ngày đêm; thân già yếu không đi được, nhưng ý luôn gắn với Ngài (Snp 5.19:10.1–14.4). Bài kệ tiếp theo, theo ghi chú của Sujato dường như do Đức Phật nói, khuyến khích Piṅgiya: “Như Vakkali, Bhadrāvudha và Āḷavi Gotama đã dứt khoát đặt trọn niềm tin, ông cũng vậy, Piṅgiya, ông sẽ đi đến bờ kia, vượt khỏi cõi của Thần Chết” (Snp 5.19:16.1–16.4).

6. Kinh nào trong Tam Tạng trích dẫn Pārāyana?

• SN 12.31: Đức Phật hỏi Tôn giả Sāriputta về ý nghĩa một bài kệ “trong Pārāyana, câu hỏi của Ajita” (SN 12.31:1.3).
• AN 6.61: các tỳ-kheo bàn về một bài kệ “trong Pārāyana, câu hỏi của Metteyya” (AN 6.61:1.4).
• AN 3.32: Đức Phật nói với Tôn giả Ānanda về điều Ngài muốn nói “trong Pārāyana, câu hỏi của Puṇṇaka” (AN 3.32:5.1).

Những trích dẫn này cho thấy phẩm đã được biết đến như một đơn vị riêng ngay trong các Nikāya. Bộ giải thích cổ của phẩm là Cūḷaniddesa; xem Cūḷaniddesa – Tiểu Nghĩa Thích.

7. Năm từ Pāli cần nhớ

8. Một điểm dễ hiểu sai

Câu trả lời cho Upasīva nhắc đến Vô sở hữu, nên có người cho rằng mục tiêu của phẩm là thiền vô sắc. Đọc tiếp sẽ thấy câu trả lời luôn hướng đến “sự đoạn tận tham ái” (Snp 5.7:2.5) và câu trả lời cho Kappa gọi thẳng mục tiêu là Niết-bàn (Snp 5.11:3.3). Thiền định là phương tiện; điều được chỉ ra là sự không nắm giữ. Về các tầng thiền vô sắc, xem Āruppa Jhāna.

9. Ứng dụng trong đời sống

• Hỏi đúng câu hỏi: mười sáu người mang theo câu hỏi của chính mình. Hãy viết ra câu hỏi tâm linh quan trọng nhất của bạn.
• Tìm “hòn đảo” trong ngày: mỗi lần thấy mình bị cuốn đi, tự hỏi: mình đang nắm giữ điều gì?
• Già vẫn học được: Piṅgiya già yếu mà vẫn hỏi và vẫn thực hành.
• Vượt dòng lũ: hình ảnh ogha cũng có trong Kinh Vượt Bộc Lưu (SN 1.1).

10. Ba câu hỏi ôn tập

1. Vì sao phẩm này có tên Pārāyana? Vì các pháp trong đó dẫn đến bờ kia (Snp 5.18:1.3–1.4).
2. Hòn đảo mà Đức Phật chỉ cho Kappa là gì? Không có gì, không nắm giữ gì, tức Niết-bàn (Snp 5.11:3.1–3.3).
3. Mogharāja được dạy nhìn thế gian thế nào? Là trống rỗng, nhổ bỏ tùy ngã kiến (Snp 5.16:4.1–4.3).

11. Câu hỏi thường gặp

Mười sáu người hỏi có phải đều là học trò của Bāvarī?

Có. Kệ dẫn nhập gọi họ là mười sáu đệ tử Bà-la-môn của Bāvarī (Snp 5.1:31.2–33.4).

Bāvarī có gặp Đức Phật không?

Kinh văn trong phẩm không kể Bāvarī gặp trực tiếp Đức Phật. Phần cuối là lời Piṅgiya trở về kể lại cho Bāvarī (Snp 5.19).

Đọc phẩm này bắt đầu từ đâu?

Nên đọc từ câu hỏi của Ajita (Snp 5.2), câu hỏi được Đức Phật nhắc lại trong SN 12.31. Tổng quan về bộ kinh có tại Sutta Nipāta; phẩm liền trước là Phẩm Tám (Aṭṭhakavagga).

Một câu ghi nhớ

Không có gì, không nắm giữ gì: đó là hòn đảo giữa dòng lũ già và chết.

Nguồn tham khảo

1. Pārāyanavagga, Sutta Nipāta 5.1–5.19, văn bản Pāli và bản dịch Anh của Bhikkhu Sujato kèm ghi chú, SuttaCentral: https://suttacentral.net/snp-parayanavagga
2. SN 12.31, AN 6.61, AN 3.32 (các đoạn trích dẫn Pārāyana), SuttaCentral: sn12.31, an6.61, an3.32
3. HT. Thích Minh Châu (dịch), Kinh Tập, Chương Năm – Phẩm Con Đường Đến Bờ Bên Kia, Tiểu Bộ Kinh tập I: budsas.net