Pāli

Ngồi một lúc thì hơi thở mờ dần đến mức không chắc còn thở hay không — và phản xạ của hầu hết mọi người là hít một hơi thật sâu. Visuddhimagga nói ngược lại: đó chính là kết quả của bước thứ tư. Bộ luận còn để lại một quy trình rất cụ thể cho lúc ấy, mở đầu bằng lệnh cấm đứng dậy.

Câu “thở vào dài thì biết thở vào dài” khiến hầu hết người mới chủ động kéo hơi thở cho dài ra. Visuddhimagga định nghĩa chữ “dài” bằng addhāna — một quãng — và đo quãng ấy bằng thân voi, thân rắn, thân chó, thân thỏ. Kèm theo là chín chặng mô tả điều thật sự xảy ra khi chỉ ngồi yên mà biết.

Bài kinh niệm hơi thở không mở đầu bằng hơi thở, mà bằng ba chỗ: rừng, gốc cây, nhà trống. Visuddhimagga dừng rất lâu ở chi tiết ấy và giải thích bằng con nghé bị buộc vào cọc, người thầy xem đất dựng thành, và con báo nằm rình — ba hình ảnh nói rằng chỗ ngồi là một phần của kỹ thuật.

Nắm chắc ba mươi hai thể trọc rồi thì đi trên đối tượng ấy thế nào? Visuddhimagga trả lời bằng mười thiện xảo tác ý: một cái thang ba mươi hai bậc, một con đường ba do-tuần, một lối đi bên miệng vực, và một con khỉ cuối cùng chịu nắm chặt một ngọn lá duy nhất.

Trước khi cho quán ba mươi hai thể trọc bằng tâm, Visuddhimagga bắt đọc tụng bằng miệng trăm nghìn lần — và nói rõ rằng người thông cả Tam Tạng cũng không được miễn. Bảy thiện xảo học tập là quy trình dựng đối tượng: có mạch, có màu, có hình, có hướng, có chỗ, có biên.

Kinh Niệm Thân có mười bốn tiểu mục, nhưng Visuddhimagga chỉ nhận một làm đề mục niệm thân: ba mươi hai thể trọc. Mười ba phần còn lại được chuyển sang tuệ quán, quán nguy hại và một đề mục riêng — và lý do của việc phân ngăn ấy quyết định người hành sẽ chờ đợi kết quả gì.