Abhidhamma Có Phải Phật Ngôn? Quan Điểm Truyền Thống Và Học Giới

Abhidhamma có phải Phật thuyết? Atthasālinī khẳng định có, kể cả Kathāvatthu, và tự ghi lại các phản biện thời cổ. Bài viết đặt cạnh nhau chứng cứ từ MN 32, MN 103, Tạng Luật, lập luận chú giải và nhận định của Nārada, Sujato.

Bốn Cõi (Bhūmi) Của Tâm: Dục, Sắc, Vô Sắc, Siêu Thế Khác Gì Bốn Cõi Sinh?

Bốn tầng tâm là dục giới (54), sắc giới (15), vô sắc giới (12) và siêu thế (8). Bài viết phân biệt bốn tầng tâm với bốn cõi sinh tồn, đọc định nghĩa trong Dhammasaṅgaṇī và giải thích vì sao người ở cõi dục vẫn có tâm sắc giới.

Vīthimutta: Tâm Ngoài Lộ Trình – Tục Sinh, Hộ Kiếp Và Tử

Tâm ngoài lộ trình gồm tục sinh, hộ kiếp và tử: 19 tâm quả “ngoài môn”, cùng một loại và một cảnh trong suốt một đời. Bài viết đọc Abhidhammattha Saṅgaha chương III và V về 20 loại tục sinh và quy luật từ tâm tử đến tâm tục sinh.

Bốn Cách Phân Loại Nghiệp (16 Loại Nghiệp) Theo Abhidhammattha Saṅgaha

16 loại nghiệp là bốn nhóm phân loại: theo phận sự, theo thứ tự cho quả, theo thời gian cho quả và theo nơi cho quả. Bài viết đọc bốn câu Pāli của Abhidhammattha Saṅgaha, đối chiếu 12 loại nghiệp trong Visuddhimagga và AN 6.63.

Hadayavatthu – Ý Vật: Abhidhamma Nói Gì Về “Nơi Nương” Của Ý Thức?

Ý vật (hadayavatthu) là chỗ nương của ý giới và ý thức giới. Paṭṭhāna chỉ nói “sắc pháp mà ý thức nương vào”, Dhammasaṅgaṇī không liệt kê ý vật, còn chú giải đặt nó trong tim. Bài viết đặt ba tầng văn bản cạnh nhau.

Kalāpa – Nhóm Sắc Và Bốn Nguồn Sinh Sắc Pháp Trong Abhidhamma

Sắc pháp không sinh riêng lẻ mà sinh theo nhóm (kalāpa). Abhidhammattha Saṅgaha kể 21 nhóm sắc từ bốn nguồn: nghiệp tạo 9 nhóm, tâm 6, thời tiết 4, vật thực 2, và mô tả dòng nhóm sắc như ngọn lửa đèn, như dòng sông.

Ārammaṇa – Sáu Loại Cảnh Và Cách Tâm Bắt Đối Tượng Trong Abhidhamma

Ārammaṇa là cảnh mà tâm bám vào để biết. Abhidhammattha Saṅgaha chia sáu loại cảnh, tách pháp cảnh thành sáu phần, và xếp tâm thành bảy nhóm theo phạm vi cảnh: từ chỉ biết cảnh dục giới đến biết tất cả các cảnh.

Bốn Pháp Chân Đế: Citta, Cetasika, Rūpa, Nibbāna Trong Abhidhamma

Bốn pháp chân đế là tâm, tâm sở, sắc và Niết-bàn. Bài viết đọc kệ gốc của Abhidhammattha Saṅgaha, định nghĩa từng pháp trong Dhammasaṅgaṇī, và giải thích vì sao “chân đế” không có nghĩa là thường còn.

Sáu Nhân (Hetu) Trong Abhidhamma: Gốc Rễ Của Tâm Thiện Và Bất Thiện

Sáu nhân (hetu) là tham, sân, si, vô tham, vô sân, vô si: gốc rễ quyết định một tâm là thiện hay bất thiện. Bài viết đọc định nghĩa trong Dhammasaṅgaṇī, nhân duyên trong Paṭṭhāna và cách Abhidhammattha Saṅgaha chia 89 tâm theo số nhân.